TIPS (Transjuguler İntrahepatik Portosistemik Şant), karaciğer sirozu veya portal hipertansiyona bağlı komplikasyonları azaltmak amacıyla karaciğer içinde yapay damar bağlantısı oluşturulan girişimsel radyoloji prosedürüdür.

TIPS işlemi sırasında, juguler venden karaciğere ulaşılır ve portal ven ile hepatik ven arasında stent yerleştirilir. Bu sayede portal basınç düşürülerek varis kanamaları ve asit kontrol altına alınır.

TIPS tedavisinin avantajları arasında kanama riskinin azaltılması, asit tedavisinde etkinlik ve karaciğer nakline köprü tedavi olması yer alır. Ancak ensefalopati gibi yan etkiler görülebilir.

TIPS sonrası takip, düzenli ultrason ve klinik değerlendirme ile yapılır. Stent açıklığının korunması, tedavinin uzun vadeli başarısı için kritik öneme sahiptir.

Tanım TIPS, karaciğer içindeki portal ven ve hepatik ven arasında yapay bir kanal (şant) oluşturmayı amaçlayan minimal invaziv bir prosedürdür. Bu kanal, karaciğerdeki yüksek basıncı azaltarak kanın dolaşımını sağlar.
Endikasyonlar Portal hipertansiyon, varis kanamaları, asit (karında sıvı birikmesi), hepatik ensefalopati, Budd-Chiari sendromu
Prosedür Türleri TIPS prosedürü genellikle anjiyografi eşliğinde yapılan invaziv bir girişimdir.
Prosedür Süresi Genellikle 1-3 saat arasında sürer.
Anestezi Türü Genellikle genel anestezi veya lokal anestezi ve sedasyon
Hazırlık Kan testleri, görüntüleme testleri (ultrason, BT), koagülasyon profili değerlendirmesi, mevcut ilaçların düzenlenmesi, kalp değerlendirmesi ve olası karaciğer nakli için hazırlık
Yan Etkiler ve Riskler Enfeksiyon, kanama, şant tıkanıklığı veya daralması, hepatik ensefalopati, karaciğer fonksiyon bozukluğu, anesteziye bağlı komplikasyonlar. İşlem sonrası mutlaka bir gastroenteroloji bölümünde yatış yapılmalıdır.
İyileşme Süresi Hastalar genellikle birkaç gün içinde taburcu edilir; tam iyileşme birkaç hafta sürebilir.
Takip Düzenli ultrason ve Doppler incelemeleri, karaciğer fonksiyon testleri, TIPS şantının açık olup olmadığının kontrolü
Avantajlar Minimal invaziv yöntem, portal hipertansiyona bağlı komplikasyonların azalması, hızlı iyileşme süresi
Alternatif Tedaviler Cerrahi şant prosedürleri, ilaç tedavisi (diüretikler, beta blokerler), endoskopik varis ligasyonu/skleroterapi, karaciğer nakli
Türkiye’nin Girişimsel Radyoloji ve Nöroradyoloji Doktoru

Prof. Dr. Özgür KILIÇKESMEZ

Girişimsel Radyoloji / Girişimsel Nöroradyoloji

Prof. Dr. Kılıçkesmez, Türk Radyoloji Yeterlilik Belgesi, Türk Girişimsel Radyoloji Yeterlilik Belgesi, Strok (inme) tedavisi sertifikasyonu ve Avrupa Girişimsel Radyoloji Boardu (EBIR) sahibidir. Akademik geçmişinde, 2008 yılında Siemens Radyoloji Birincilik Ödülü’nü kazanmıştır.
Özgeçmiş Ödüller Yorumlar

TIPS (Transjuguler Intrahepatik Portosistemik Şant) Nedir?

TIPS, karaciğer hastalıklarında ortaya çıkan portal hipertansiyonu azaltmak amacıyla karaciğer içinde yapay bir kanal oluşturarak portal ven ile hepatik ven arasında bağlantı kurulan girişimsel bir tedavi yöntemidir. Bu şant, karaciğer içinden geçen kan akışını düzenleyerek varis kanamaları ve asit birikimini kontrol altına alır. Genellikle siroz hastalarında uygulanır ve girişimsel radyoloji eşliğinde gerçekleştirilir. Minimal invaziv olması, cerrahiye alternatif olarak tercih edilmesini sağlar.

TIPS Uygulama Nedenleri

Sirozlu hastalarda durdurulamayan varis kanamasında, TIPS işlemi ile karaciğer içerisindeki iki damar dışarıdan araya bir stent konarak birleştirilir, basınç düşer ve kanama durur.
Sirozlu hastalarda durdurulamayan varis kanamasında, TIPS işlemi ile karaciğer içerisindeki iki damar dışarıdan araya bir stent konarak birleştirilir, basınç düşer ve kanama durur.

TIPS prosedürü, özellikle siroz sonucu karaciğer dokusunun sertleşmesiyle ortaya çıkan komplikasyonları yönetmek amacıyla tercih edilir. Karaciğerdeki artan portal ven basıncını düşürmek için yapılan bu işlem, ciddi sağlık problemlerini önlemekte önemli bir yere sahiptir.

İşlem, portal hipertansiyona bağlı komplikasyonların kontrol altına alınmasında etkili bir çözüm sunar. Özellikle tedaviye dirençli durumlarda TIPS, yaşam kalitesini artırabilir ve komplikasyon riskini azaltabilir. Bu prosedür, aşağıdaki durumlarda önerilir:

  • Varis kanamaları kontrol altına alınamadığında,
  • Asit olarak bilinen karın içi sıvı birikimlerinde,
  • Midede portal basınca bağlı değişiklikler ve kanamalar görüldüğünde,
  • Akciğer zarları arasında tedaviye dirençli sıvı (hidrotoraks) biriktiğinde,
  • Hepatorenal sendrom, Budd-Chiari sendromu, hepatopulmoner sendrom ve karaciğer toplardamarlarının tıkayıcı hastalıklarında.

Bu koşullar dışında, kalp yetmezliği, ileri derecede veya hızlı ilerleyen karaciğer yetmezliği ve ensefalopati gibi durumlarda TIPS uygulanamaz.

TIPS İşlemi Adımları

tips adımları
tips adımları

TIPS prosedürü, hastanın sağ internal şah damarından başlar. İlk olarak, ince teller ve kateterler kullanılarak üst organlardan kalbe kan taşıyan superior vena kava’ya ulaşılır. Sonrasında:

  • Kalp sağ kulakçığına geçiş yapılır.
  • Alt organlardan gelen kanı taşıyan inferior vena kava’ya girilir.

Bu aşamadan sonra, ince bir iğne ile sağ karaciğer toplardamarına girilerek, bu damar içinde ilerlenir. Damar görüntülenir ve basınç ölçümleri alınır. Portal vene doğru ilerlenirken, karaciğer dokusu içerisinde dikkatlice bir yol açılır. Portal vene ulaşılınca:

  • İnce bir iğne ve tel ile sağ karaciğer toplardamarı ve portal ven arasında bir bağlantı kurulur.
  • Bağlantı noktasına balon genişletme yöntemi uygulanarak genişletilir.
  • Stabilite sağlamak için metelik yapıda bir stent yerleştirilir.

Son olarak, yapılan işlem tekrar kontrol edilir ve gerekirse portal basınç düşürülmek için ek tedbirler alınır. Görüntüleme ve basınç ölçümleri tekrarlanarak işlemin başarısı değerlendirilir.

TIPS İşleminin Potansiyel Tehlikeleri ve Yan Etkileri

Bu prosedürün bazı riskleri ve yan etkileri bulunmaktadır:

  • Karnın iç bölgelerinde kan birikmesi, hastanın durumunu zorlaştırabilir.
  • Safra kesesi veya safra yollarında meydana gelebilecek yaralanmalar, ciddi kanamalara neden olabilir.
  • İşlem sırasında kullanılan radyasyon, ciltte yanıkların oluşmasına yol açabilir.
  • Karaciğerin beslenmesi olumsuz etkilenebilir, bu da organın fonksiyonlarını bozabilir.
  • Böbrek yetmezliği, işlemin ardından ortaya çıkabilir.
  • Stentin yanlış yerleşimi veya yer değiştirmesi, tekrar müdahale gerektirebilir.
  • En ağır komplikasyon olarak ölüm riski her zaman mevcuttur.
  • Karaciğer atardamarının zarar görmesi, ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
  • Enfeksiyon gelişimi, işlem sonrası dönemde görülebilir.
  • Giriş bölgesinde kanama, ek tedavilerin yapılmasını gerektirebilir.
  • Bilinç bozuklukları, işlem sonrası ortaya çıkabilir ve hastanın genel durumunu etkileyebilir.

Bu komplikasyonlar, işlemin risklerini doğru bir şekilde değerlendirme gerekliliğini ortaya koymaktadır.

TIPS İşlemi Öncesi Yapılması Gerekli Hazırlıklar:

Transjuguler Intrahepatik Portosistemik Şant işlemi öncesi, hastanın alması gereken bazı önlemler vardır. Hastanın işlemden en az sekiz saat önce aç kalmış olması gerekir. Bu sürenin sonuna kadar sıvı alımına izin verilir, sonrasında ise sıvılar damar yoluyla sağlanır. Acil bir durum söz konusu değilse, bu kurala sıkı sıkıya uyulur.

  • Hemostaz testleri yapılmalı ve sonuçlar uygun seviyede olmalıdır: INR, APTT, fibrinojen, trombosit sayımı.
  • Kan yoluyla bulaşan hastalıklar için testler: Hbs, HIV ve HCV.
  • Böbrek fonksiyonlarını kontrol etmek için BUN ve kreatinin seviyeleri ölçülmelidir.
  • Kardiyak fonksiyonların değerlendirilmesi

Ayrıca, hastanın kullandığı kalp ve tansiyon ilaçlarına devam etmesi gereklidir. İlaçlar sabah alınacaksa, çok az miktarda su ile tüketilmelidir. Şeker hastaları için, kan şekeri düşürücü ilaçlar alınmamalıdır. Özellikle metformin içeren ilaçlar, işlemden 48 saat önce ve sonra kullanılmamalıdır.

  • Embolizasyon işlemleri öncesinde antibiyotik verilebilir.
  • İşlem öncesi rahatlama sağlamak için gerekli sakinleştirici ilaçlar verilir.

Son olarak, işlemin başarılı olması için gerekli tüm kan ve kan ürünleri hazır bulundurulmalıdır. Karaciğerin damar durumu ultrasonografik olarak incelenmelidir. Bu adımların her biri, işlemin güvenli ve etkin bir şekilde yürütülmesi için kritik öneme sahiptir.

TIPS İşlemi Sonrasında Yapılacaklar

TIPS işlemi tamamlandıktan sonra, hastanın iyileşme süreci birkaç aşamada gerçekleşir. İlk olarak, giriş noktasındaki kanama el ile baskı uygulanarak durdurulur. Kanamanın durmasıyla birlikte, bu bölgeye bandaj uygulanarak tekrar kanama riski minimize edilir.

Kontrast madde kullanımından kaynaklanabilecek yan etkilere karşı bol miktarda sıvı tüketimi önerilir. Hastanın genel sağlık durumu, birkaç gün hastane ortamında gözlem altında tutularak izlenir. İşlem sonrası dönemde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar şunlardır:

  • Sağ kulakçık basıncının düzenli olarak ölçülmesi,
  • Kalp yükünü azaltmak için ilaç desteği ile sık idrara çıkma,
  • Akciğer ödemi riskine karşı öksürük ve nefes darlığı belirtilerinde doktora başvurma.

Ayrıca, stentin durumunun belirlenmesi için planlanan ultrasonografi takipleri büyük önem taşır:

  • İşlemden sonra 3., 6. ve 12. aylar,
  • İlk yılın ardından her altı ayda bir.

Bu takipler, işlemin uzun vadeli başarısını değerlendirmek için kritiktir.

TIPS Uygulamasının Sakıncalı Olduğu Durumlar

İşlemin uygulanamayacağı özel durumlar vardır. Bu durumlar, hasta güvenliği gözetilerek belirlenir. Ciddi karaciğer fonksiyon bozukluğu bu kategorilerin başında gelir. Karaciğer fonksiyonları zayıf olan hastalarda alternatif tedaviler araştırılmalıdır.

Ayrıca, aktif enfeksiyon durumu olan hastalarda işlem yapılmaz. Enfeksiyonlar öncelikle tedavi edilmelidir. Pulmoner hipertansiyon varlığında da TIPS prosedüründen kaçınılmalıdır.

  • Ciddi karaciğer fonksiyon bozukluğu
  • Aktif enfeksiyon
  • Pulmoner hipertansiyon
  • Kanser durumu
  • Kanama bozukluğu
  • Alerjik reaksiyon geçmişi
  • Polikistik böbrek hastalığı

Her hastanın durumu titizlikle değerlendirilmeli ve TIPS işleminin riskleri dikkate alınmalıdır. Özellikle kanser hastalarında prosedür riskleri artabilir. Kanama bozukluğu ve alerjik reaksiyon geçmişi olanlar için de prosedür tehlikeli olabilir. Polikistik böbrek hastalığı olanlar da bu prosedür için uygun adaylar değildir. Bu durumlar dikkate alınarak, hastaların sağlık durumlarına göre prosedür kararı verilir.

TIPS İşleminin Etkililik Oranları

Operasyonun etkililik oranı, çeşitli faktörlere bağlı olarak farklılık gösterir. İşlemin başarısı, öncelikle karaciğerin mevcut sağlık durumu tarafından belirlenir. Hastanın genel sağlığı ve tedaviye vereceği yanıt da başarıyı etkiler.

  • Başarı oranları genellikle %80 ile %90 arasında değişir.
  • Hastalardan hastalara göre başarı oranı önemli ölçüde değişebilir.
  • Bazı durumlarda TIPS yeterli çözüm sağlamayabilir.

Tedavi sürecinde hastanın bireysel durumu, uygulama sonucunu önemli ölçüde etkiler. Bu nedenle, her hasta için tedavi yaklaşımını özelleştirmek gerekir. Doktorlar, hastanın durumunu değerlendirerek en uygun tedavi yöntemini belirleyerek hastanın sağlık durumunu iyileştirmeyi hedefler. Bu detaylı değerlendirme, TIPS prosedürünün başarısını maksimize etme şansını artırır.

TIPS İşleminin Asit Kontrolündeki Rolü ve Zamanlaması

TIPS işlemi, asidi kontrol altına almak için kullanılan bir tedavi yöntemidir. Bu prosedür sayesinde, çoğu hastada asit seviyelerinde gözle görülür bir azalma sağlanır. İşlemin etkileri kişiden kişiye değişiklik gösterir ve asit kontrolü için geçen süre hastanın genel sağlık durumuna bağlı olarak farklılık göstermektedir.

İşlem sonrasında asit azalması hemen başlamayabilir ve bazı durumlarda etkinin gözlemlenmesi birkaç hafta veya ay sürebilir.

  • İşlem sonrası ilk hafta: Asidin azalması genellikle gözlemlenmez.
  • İlk birkaç hafta: Hastaların büyük çoğunluğunda asit seviyesinde düşüş başlar.
  • Birkaç ay sonrası: Asit tamamen kontrol altına alınmış olabilir.

Sonuç olarak, TIPS işlemi, asit sorunu olan hastalarda etkili bir çözüm sunar. İşlem sonrası dönemde hasta durumu dikkatle izlenmelidir. Hastanın durumu ve asidin şiddeti, tedavinin ne kadar sürede etki edeceğini belirler. Etkilerin süresi ve başlangıç zamanı konusunda kesin bir zaman dilimi vermek zor olsa da işlem genel olarak başarılı sonuçlar vermektedir.

TIPS İşleminden Sonra Karaciğer Nakli İmkanları

Bu süreç, karaciğer fonksiyonlarının belirlenmesinde kritik bir öneme sahiptir. Eğer işlem sonrası iyileşme beklenen düzeyde olmazsa, karaciğer nakli gündeme gelebilir. İşlem sonrası dönemde doktorlar, hastanın genel durumunu ve karaciğer fonksiyonlarını detaylı bir şekilde değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, eğer gerekli görülürse karaciğer nakli için adımlar atılabilir.

Karaciğer fonksiyonlarının değerlendirilmesi:

  • İşlem sonrası karaciğerdeki kan akışı
  • Portal basınç seviyeleri
  • Genel karaciğer sağlığı

Hastanın genel sağlık durumu:

  • Diğer organ fonksiyonları
  • Komplikasyon varlığı
  • Genel iyileşme süreci

Karaciğer nakli, TIPS işleminden sonra dikkate alınması gereken bir seçenektir. Ancak bu süreç, her hastaya özgü bir dizi değerlendirme sonucunda karar verilir. Hastanın mevcut durumu ve potansiyel riskler göz önünde bulundurularak, en uygun tedavi yöntemi belirlenir. Bu süreçte doktorların önerileri, hastanın gelecekteki sağlık durumu için büyük önem taşır.

TIPS İşleminin Etkinlik Süresi

TIPS işleminin etkinlik süresi, çeşitli faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterir. İşlem gören hastanın genel sağlık durumu, karaciğer fonksiyonları ve portal ven basıncı bu süreyi doğrudan etkiler. Ayrıca, işlem sırasında kullanılan stent tipi ve boyutu da önemli bir rol oynar. Genellikle, bu prosedürün etkisi iki ila beş yıl arasında sürmektedir.

  • Sağlık Durumu: Hastanın genel sağlığı, TIPS işleminin başarısı üzerinde belirleyici bir faktördür.
  • Karaciğer Fonksiyonları: İyi işleyen bir karaciğer, işlem sonrası daha uzun süreli fayda sağlar.
  • Portal Ven Basıncı: Yüksek portal ven basıncı, stentin işlevini azaltabilir.
  • Stent Tipi ve Boyutu: Kullanılan stentlerin özellikleri, işlemin ömrünü etkileyebilir.

İşlem sonrası hastanın düzenli olarak takip edilmesi ve karşılaşılan problemlere hızla müdahale edilmesi, TIPS’in etkinliğini uzatır. Bu süreç, hastalığın ilerlemesini kontrol altında tutmak ve olası komplikasyonları önlemek için kritik öneme sahiptir. Dolayısıyla, işlemin ömrü, hasta yönetimi ve takip süreçlerine de bağlı olarak değişir.

Sıkça sorulan sorular

TIPS, karaciğer içindeki portal ven ile hepatik ven arasında stent yardımıyla bağlantı oluşturulan girişimsel radyoloji işlemidir. Amaç portal hipertansiyona bağlı basıncı azaltmaktır. Özellikle bazı kanama ve sıvı birikimi sorunlarında uygulanır.
TIPS işleminde genellikle boyundaki şah toplardamarından kateterle karaciğer damarlarına ulaşılır. Görüntüleme eşliğinde portal ven ile hepatik ven arasında kanal oluşturulur ve stent yerleştirilir. Böylece kanın bir bölümü karaciğeri dolaşarak kalbe döner.
TIPS, siroza bağlı portal hipertansiyonun bazı komplikasyonlarında kullanılabilir. Tekrarlayan veya kontrol edilemeyen varis kanamaları ve dirençli asit başlıca kullanım alanlarıdır. Seçilmiş hastalarda Budd-Chiari sendromunda da değerlendirilebilir.
TIPS, portal hipertansiyona bağlı ciddi komplikasyonları bulunan seçilmiş siroz hastalarında değerlendirilebilir. Karaciğer fonksiyonları, kalp sağlığı, böbrek durumu ve ensefalopati öyküsü incelenir. İleri karaciğer yetmezliğinde riskler artabilir.
TIPS, portal ven basıncını azaltarak uygun hastalarda karın içindeki sıvı birikiminin kontrolüne yardımcı olabilir. Özellikle dirençli veya tekrarlayan asitte değerlendirilebilir. Ancak her hastada tam düzelme sağlanmaz ve idrar söktürücü ihtiyacı devam edebilir.
TIPS, portal hipertansiyona bağlı varislerde damar basıncını düşürerek kanama kontrolüne yardımcı olabilir. Özellikle kontrol edilemeyen kanamada veya yeniden kanama riski yüksek seçilmiş hastalarda uygulanır. Her varis hastasında ilk tedavi seçeneği değildir.
TIPS sonrasında hepatik ensefalopati, kanama, enfeksiyon, kalp yetmezliğinde kötüleşme veya karaciğer fonksiyonlarında bozulma görülebilir. Stentte daralma ya da tıkanma gelişebilir. Komplikasyon riski hastanın genel durumuna ve karaciğer rezervine bağlıdır.
TIPS sonrasında kanın bir bölümü karaciğerdeki süzülme sürecini atladığı için bazı maddeler beyni etkileyebilir. Dalgınlık, uyku düzeninde değişiklik, unutkanlık ve bilinç bulanıklığı gelişebilir. Yeni başlayan belirtiler gecikmeden değerlendirilmelidir.
TIPS işleminin süresi damar anatomisine, portal venin durumuna ve işlemin zorluğuna göre değişir. Uygulama genellikle anestezi veya sedasyon desteğiyle yapılır. İşlem sonrasında hastanede takip gerekir. Yatış süresi hastanın klinik durumuna bağlıdır.
TIPS stenti uzun süre açık kalabilir ancak zamanla daralma veya tıkanma gelişebilir. Doppler ultrasonografi ve gerekli durumlarda ek görüntüleme yöntemleriyle şantın işlevi değerlendirilir. Bazı hastalarda balon genişletme veya yeniden girişim gerekebilir.
Call Now Button