Hemoraji Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tedavi Yöntemleri

Hemoraji, damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına çıkmasıyla ortaya çıkan ciddi bir tıbbi durumdur. Travma, cerrahi işlemler, damar hastalıkları veya pıhtılaşma bozuklukları nedeniyle gelişebilir. Erken tanı ve hızlı tıbbi müdahale, hayati organ hasarı ve yaşamı tehdit eden komplikasyonların önlenmesinde kritik önem taşır.

İç kanama belirtileri, kanamanın gerçekleştiği bölgeye ve şiddetine bağlı olarak farklı klinik bulgularla ortaya çıkar. Baş dönmesi, halsizlik, hızlı nabız, tansiyon düşüklüğü ve bilinç değişiklikleri sık görülen belirtiler arasındadır. Şiddetli iç kanamalar, organ fonksiyonlarını bozarak acil müdahale gerektiren hayati risk oluşturabilir.

Hemoraji türleri, kanamanın gerçekleştiği anatomik bölgeye ve kaynağına göre sınıflandırılır. Arteriyel, venöz ve kapiller kanamalar damar tipine göre ayrılırken; iç hemoraji ve dış hemoraji ise kanamanın vücut içinde veya dışında gerçekleşmesine göre tanımlanır. Bu sınıflandırma, uygun tedavi yaklaşımının belirlenmesinde önemli rol oynar.

Hemoraji tedavi yöntemleri, kanamanın nedeni, yeri ve şiddetine göre planlanan tıbbi müdahaleleri içerir. Basit kanamalarda bası uygulaması ve sıvı desteği yeterli olabilirken, ciddi durumlarda cerrahi müdahale, kan transfüzyonu ve pıhtılaşma tedavileri uygulanır. Hızlı ve doğru tedavi, komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltır.

Hemoraji (Kanama) Nedir ve Vücudumuzda Nasıl Bir Süreç Başlatır?

Vücudumuzu baştan aşağı saran, organlarımıza hayat veren oksijeni ve besinleri taşıyan devasa bir ulaşım ağı düşünün. Bu ağ, damarlarımızdan oluşur. Hemoraji, en sade ve anlaşılır tabiriyle bu hayati ulaşım ağının herhangi bir noktasında meydana gelen hasar sonucu kanın damar dışına sızmasıdır. Kanın damar dışına çıkması, sadece fiziksel bir sıvı kaybı anlamına gelmez; aynı zamanda vücudun o kusursuz iç dengesinin şiddetli bir şekilde sarsılması demektir.

Damar bütünlüğü bozulduğunda ve kan damarın dışına çıkmaya başladığında, vücudumuzdaki toplam sıvı hacmi aniden düşer. Kalp, tıpkı suyu azalan bir pompa gibi, organlara yeterince kan gönderememeye başlar. Vücudumuz bu durumu fark ettiği anda olağanüstü bir savunma mekanizmasını devreye sokar. Alarm zilleri çalar, sinir sistemi uyarılır ve kalp daha fazla kan pompalayabilmek umuduyla çok daha hızlı atmaya başlar. Aynı zamanda, cilt yüzeyindeki ve hayati olmayan bölgelerdeki damarlar kasılarak daralır; amaç elde kalan kısıtlı kanı beyin ve kalp gibi en kritik organlara yönlendirmektir. İnsanların kanama sırasında aniden solgunlaşmasının ve soğuk soğuk terlemesinin temel sebebi işte bu koruyucu mekanizmadır.

Ancak kanama kontrol altına alınamazsa, bu muazzam savunma sistemi bir süre sonra yorulur ve çaresiz kalır. Kan ulaşamayan dokular ve organlar, oksijensiz kalmaya başlar. Oksijen alamayan hücreler, hayatta kalabilmek için normal çalışma sistemlerini terk ederek oksijensiz enerji üretmeye çalışırlar. Bu durum kaslarda yorgunluğa sebep olan laktik asit gibi zararlı maddelerin dokularda birikmesine yol açar. Eğer bu hasar zinciri dışarıdan bir müdahale ile kırılmazsa, hücreler ölmeye başlar ve geri dönüşü olmayan organ yetmezlikleri ortaya çıkar.

Damar Yapısına Göre Hemoraji Türleri Nelerdir?

Damar sistemimiz tek tip bir yapıdan oluşmaz. Kalpten çıkan, dokulara giden ve dokulardan kalbe dönen farklı görevleri ve yapıları olan damarlarımız vardır. Bu nedenle kanamalar da kaynağını aldığı damarın türüne göre çok farklı karakteristik özellikler gösterir. Bu özellikler, durumun aciliyetini anlamak için son derece önemlidir.

Temel kanama kaynakları şunlardır:

• Atardamarlar
• Toplardamarlar
• Kılcal damarlar

Atardamarlar, kalpten pompalanan taze ve oksijenden zengin kanı vücuda taşıyan ana yollardır. Bu damarlardaki kan, kalbin her atışıyla birlikte çok yüksek bir basınçla ilerler. Bu nedenle atardamar kanamaları, açık ve parlak kırmızı renkli olup, kalp atışlarıyla uyumlu bir şekilde fışkırarak akar. Çok kısa süre içinde inanılmaz boyutlarda kan kaybına yol açabildikleri için hayati tehlikesi en yüksek olan ve saniyeler içinde müdahale gerektiren kanamalardır.

Toplardamarlar ise, dokularda kullanılmış ve oksijeni azalmış kanı tekrar temizlenmek üzere kalbe ve akciğerlere geri taşıyan dönüş yollarıdır. Toplardamarlardaki basınç atardamarlara göre çok daha düşüktür. Kanın rengi oksijeni az olduğu için daha koyu, vişne çürüğüne yakın bir kırmızıdır. Kanama fışkırarak değil sürekli bir sızıntı veya akıntı şeklinde gerçekleşir. Atardamar kanamaları kadar saniyeler içinde şok tablosu yaratmasa da özellikle karın veya göğüs boşluğundaki büyük toplardamarların hasar görmesi durumunda çok sinsi ve ölümcül kan kayıpları yaşanabilir.

Kılcal damarlar ise bu sistemin en uç, en ince dallarıdır. Hücrelerle madde alışverişinin yapıldığı mikroskobik damarlardır. Kılcal damar kanamaları genellikle günlük hayatta karşılaştığımız ufak sıyrıklar, kağıt kesikleri veya yüzeysel yaralanmalarda görülür. Kanama damla damla veya hafif bir sızıntı şeklindedir ve vücudun kendi doğal pıhtılaşma mekanizması sayesinde çoğunlukla kısa sürede, kendiliğinden durur.

İç Hemoraji ve Dış Hemoraji Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?

Kanamaların vücudun neresinde gerçekleştiği, teşhis ve tedavi sürecini tamamen değiştiren bir diğer önemli faktördür. Dış kanamalar, cilt bütünlüğünün bozulduğu bir yara veya kesikten kanın doğrudan vücut dışına akması durumudur. Gözle net bir şekilde görülebildiği için fark edilmesi ve üzerine baskı yapılarak ilk yardım uygulanması nispeten daha kolaydır.

İç kanamalar ise tamamen vücudun kapalı kutuları içinde gerçekleşir. Kan, vücut dışına çıkmaz; bunun yerine göğüs kafesi içine, karın boşluğuna, eklem aralıklarına, kasların içine veya doğrudan beyin, karaciğer, dalak gibi organların kendi dokusu içine sızar. İç kanamaların en büyük tehlikesi “sinsi” olmalarıdır. Dışarıdan akan bir kan görülmediği için durumun ciddiyeti çoğu zaman geç fark edilir. Bu tür kanamaların teşhis edilebilmesi için hastanın genel durumundaki değişikliklerin çok dikkatli gözlemlenmesi, güçlü bir şüphe duyulması ve zaman kaybetmeden teknolojik cihazlarla vücudun içinin görüntülenmesi gerekir.

Vücudun Farklı Bölgelerindeki İç Hemoraji Belirtileri Nelerdir?

İç kanamalar gözle görülmese de biriktikleri bölgeye ve organlara yaptıkları baskıya göre çok çeşitli ve bazen de çok spesifik işaretler verirler. Vücut genelinde kan hacminin azalmasına bağlı olarak ortaya çıkan ortak alarmlar her zaman dikkate alınmalıdır.

Genel ve ortak iç kanama belirtileri şunlardır:

• Solgunluk
• Terleme
• Taşikardi
• Halsizlik
• Susuzluk
• Sersemlik

Bu genel belirtilerin yanı sıra kanamanın gerçekleştiği özel bölgeye göre vücudumuz farklı SOS sinyalleri gönderir. Örneğin kafa içi (serebral) kanamalarda kafatasının kapalı ve esnemez yapısı nedeniyle biriken kan beyne ciddi bir baskı yapar. Bu baskı sonucunda aniden başlayan, daha önce hiç yaşanmamış şiddette bir baş ağrısı ortaya çıkar. Buna genellikle bulantı hissi olmaksızın aniden, fışkırır tarzda kusma eşlik eder. Görme bozuklukları, göz bebeklerinin büyüklüklerinde eşitsizlik, konuşma bozukluğu, vücudun bir yarısında karıncalanma veya tamamen felç gelişmesi beyin kanamalarının en tipik bulgularıdır.

Göğüs boşluğu ve akciğer kanamalarında ise en temel sorun nefes alıp vermenin zorlaşmasıdır. Akciğerlerin etrafında veya içinde kan biriktiğinde, akciğerler yeterince genişleyemez. Hasta derin nefes alamaz, göğsünde batıcı bir ağrı hisseder ve boğuluyormuş gibi bir his yaşayabilir. Ayrıca şiddetli öksürük krizleriyle birlikte ağızdan açık renkli, bazen köpüklü taze kan gelebilir.

Karın içi kanamalar, genellikle trafik kazaları veya yüksekten düşme gibi şiddetli darbelerden sonra karaciğer veya dalağın hasar görmesiyle oluşur. Karın bölgesinde dokunmakla çok şiddetli bir hassasiyet başlar. Karın kasları, içerideki hasarı korumak için refleks olarak kasılır ve karın tahta gibi sert bir hal alır. İlerleyen saatlerde göbek çevresinde veya belin yan taraflarında derialtında morarmalar fark edilebilir.

Mide ve bağırsak sistemindeki kanamalarda ise durum genellikle sindirim yollarından atılan kan ile fark edilir. Mide kanamalarında kişi ya taze, kırmızı renkte kan kusar ya da kan midede sindirildiği için kahve telvesi görünümünde pıhtılı bir materyal kusar. Eğer kan bağırsaklardan aşağıya doğru ilerlerse, dışkı katran gibi simsiyah, yapışkan ve çok kötü kokulu bir hal alır. İdrar yollarını ve böbrekleri ilgilendiren kanamalarda ise idrarın rengi pembeye, çay rengine veya doğrudan kan kırmızısına dönüşür.

Kan Kaybına Bağlı Hemorajik Şok Evreleri Nelerdir?

Tıp literatüründe, kanamaların insan bedeni üzerindeki yıkıcı etkisini anlamak ve hastanın durumunun aciliyetini sınıflandırmak için “hemorajik şok evreleri” adı verilen bir sistem kullanılır. Bu evreler, vücuttaki toplam kanın ne kadarının kaybedildiğine ve organların bu duruma nasıl tepki verdiğine göre belirlenir. Toplam dört ana evre bulunmaktadır.

Şok evreleri şunlardır:

• Birinci
• İkinci
• Üçüncü
• Dördüncü

Birinci evre, en hafif olan şok tablosudur. Vücuttaki toplam kanın yüzde on beşinden daha azı kaybedilmiştir. Örneğin kan bağışı yaptığımızda aslında birinci evreye yakın, çok hafif bir kan kaybı yaşarız ve vücudumuz bunu saniyeler içinde tolere eder. Bu evrede tansiyon normaldir, hastanın bilinci tamamen yerindedir. Belki kalp atışlarında çok hafif, kişinin bile fark etmeyeceği bir hızlanma olabilir.

İkinci evrede ise kan kaybı yüzde on beş ile otuz arasına ulaşmıştır. Bu noktada vücut artık zorlanmaya başlar. Kalp, düşen kan hacmini dengelemek için çok daha hızlı çarpmaya başlar. Hasta soluk soluğa kalmış gibi daha hızlı nefes alıp verir. Tansiyon genel olarak hala normal sınırlardadır ancak nabız basıncı dediğimiz değer daralmaya başlar. Hasta kendini huzursuz, hafif korkmuş ve halsiz hisseder. Böbreklere giden kan azaldığı için idrar çıkışında azalma gözlemlenir.

Üçüncü evre, alarm zillerinin çok yüksek sesle çaldığı şiddetli şok evresidir. Kan kaybı yüzde otuz ile kırk bandına gelmiştir. Vücudun kompanze etme yeteneği artık iflas etmiştir. Tansiyon ölçümlerinde belirgin ve tehlikeli düşüşler saptanır. Beyne yeterli oksijen gitmediği için hastanın bilincinde bulanıklıklar başlar. Kişi sorulara anlamsız cevaplar verebilir, aşırı sinirli veya tam tersi tamamen çevreye duyarsız bir hale gelebilir. Cilt buz gibi soğuktur ve organların hayatta kalması pamuk ipliğine bağlıdır.

Dördüncü evre ise kritik, yaşamla ölüm arasındaki çok ince bir çizgiyi ifade eder. Kanın yüzde kırkından fazlası vücudu terk etmiştir. Nabız o kadar zayıflamıştır ki bilekten hissedilemez hale gelir. Cilt sadece soğuk değil aynı zamanda mermer gibi alacalı morumsu bir görünüm alır. Böbrekler tamamen çalışmayı durdurmuştur, bu nedenle hiç idrar çıkışı yoktur. Hasta genellikle derin bir koma halindedir. Bu evrede dakikaların, hatta saniyelerin bile önemi vardır; derhal müdahale edilmezse durum maalesef ölümle sonuçlanır.

Hemoraji Teşhisinde Kullanılan Modern Görüntüleme Yöntemleri Nelerdir?

İç kanamaların yerini bulmak, karanlık bir odada iğne aramaya benzer. Gözle göremediğimiz bu sızıntıları bulmak için modern tıbbın gözleri olan gelişmiş görüntüleme teknolojilerine ihtiyaç duyarız. Bir travma veya iç kanama şüphesiyle hastaneye ulaşıldığında süreç çok hızlı işler.

Kullanılan temel görüntüleme yöntemleri şunlardır:

• Röntgen
• Ultrasonografi
• Tomografi
• Anjiyografi

Basit röntgen filmleri, daha çok kemik kırıklarını görmek için kullanılır. Ultrasonografi cihazları ise acil servislerde hastanın başucunda, karın içinde sıvı (kan) birikip birikmediğini birkaç saniye içinde anlamak için uygulanan çok hızlı ve pratik bir yöntemdir. Ancak asıl detaylı inceleme Bilgisayarlı Tomografi (BT) cihazlarıyla yapılır. Damar yoluyla verilen özel bir boya sayesinde, vücudun içi üç boyutlu ve yüksek çözünürlüklü olarak haritalandırılır. Tomografi, kanın hangi organın etrafında biriktiğini, organlarda bir yırtılma olup olmadığını çok net bir şekilde ortaya koyar.

Ancak kanamanın hangi damarın neresinden sızdığını milimetrik olarak görmek ve aynı anda tedavi edebilmek için “Anjiyografi” her zaman en kesin ve en ileri yöntemdir. Anjiyografi işleminde, damarın içine girilerek boyalı ilaç verilir ve damar ağının içi tıpkı canlı bir video yayını gibi ekranda izlenir.

Girişimsel Radyoloji Hemoraji Tedavisinde Nasıl Bir Rol Oynar?

Geçmiş yıllarda, vücudun derinliklerindeki bir iç kanamayı durdurabilmek için tek çare, hastanın karnını veya göğsünü boydan boya açarak o damarı bulup bağlamaktı. Bu açık ameliyatlar, zaten çok fazla kan kaybetmiş ve şoka girmiş bir hasta için devasa riskler taşırdı. Ancak günümüzde “Girişimsel Radyoloji” adı verilen yüksek teknolojiyle donatılmış tıp dalı sayesinde bu oyunun kuralları tamamen değişmiştir.

Girişimsel radyoloji, dışarıdan büyük kesiler yapmak yerine, problemin kaynağına damarların “içinden” seyahat ederek ulaşma sanatıdır. İşlem son derece zarif ve şaşırtıcıdır. Hastanın kasık bölgesindeki veya bazen el bileğindeki bir damardan, sadece küçük bir iğne deliği büyüklüğünde bir kesi açılarak içeri girilir. Bu küçücük delikten damar yoluna saç teli kadar ince, yumuşak, bükülebilen plastik tüpler (kateterler) yerleştirilir.

Dev ekranlardaki anjiyografi görüntülerinin rehberliğinde, bu ince tüpler damarların virajlı yollarından yavaş yavaş ilerletilir. Boyun damarlarından beynin en derin kıvrımlarına, karın aortasından bağırsağın en uç dallarına kadar damar sisteminin ulaştığı her noktaya içeriden ulaşmak mümkündür. Kateterin ucu kanayan ve yırtılmış damarın içine kadar getirilir. Bu yaklaşıma tıpta “minimal invaziv” yani en az zarar veren müdahale denir. Hasta bu işlem sırasında genellikle uyanıktır, genel anesteziyle tamamen uyutulmasına gerek kalmaz, sadece bölgesel uyuşturma ve hafif sakinleştiricilerle tüm bu hayat kurtarıcı süreç tamamlanır.

Hemoraji Durdurmada Kullanılan Embolizasyon Ajanları Nelerdir?

Kanayan damarı içeriden bulduktan sonraki adım, o damarı kalıcı veya geçici olarak tıkayarak kanı durdurmaktır. Bu işleme “Embolizasyon” adı verilir. Damarı içeriden kapatmak için çok çeşitli teknolojik malzemeler kullanılır; bu malzemelere embolizan ajan denir.

Sık kullanılan malzemeler şunlardır:

• Sarmallar
• Partiküller
• Yapıştırıcılar
• Süngerler

Sarmallar (Coiller), platin veya çeşitli metallerden yapılmış mikroskobik iplerdir. İnce tüplerin içinden damara itildiklerinde, damarın içinde kendi üzerlerine katlanarak bir yumak veya yay şeklini alırlar. Bu metal yumak, kanın akışını fiziksel olarak engeller ve üzerinde hızla pıhtı oluşmasını sağlayarak o damarı kalıcı olarak kapatır. Özellikle atardamar kanamalarında ve beyin damarlarındaki balonlaşmaların (anevrizma) tedavisinde çok sık kullanılır.

Partiküller veya mikrosferler ise, tuz veya kum tanesi büyüklüğünde minik boncuklardır. Daha çok geniş alanlara yayılan kılcal damar kanamalarını, tümör kanamalarını veya bağırsağın kılcal dallarını tıkamak için sıvı içinde enjekte edilerek kullanılırlar. Gittikleri en dar yerde sıkışıp kan akışını keserler.

Sıvı yapıştırıcılar (Glue veya Onyx gibi özel tıbbi maddeler), tıpkı günlük hayatta bildiğimiz hızlı yapıştırıcılar gibi çalışır ancak tıbbi kullanım için özel üretilmişlerdir. Damarın içine sıkıldıkları anda kanla temas edince saniyeler içinde donarak sert bir plastik kalıbına dönüşürler. Şiddetli kanamalarda anında tıkaç görevi görürler.

Sünger benzeri malzemeler (Gelfoam) ise, damarı tamamen yok etmek istemediğimiz, sadece birkaç haftalık geçici bir tıkanıklık yaratmak istediğimiz durumlarda kullanılır. Vücut bir süre sonra bu süngeri kendi kendine eritir ve damar yolu tekrar açılır.

Mide ve Bağırsak (Gastrointestinal) Hemorajilerinde Neler Yapılır?

Mide ve bağırsak sistemindeki kanamalar acil servislerin en yoğun uğraştığı sorunlardandır. Mide ülserleri, onikiparmak bağırsağı yaraları veya alkol ve bazı hastalıklara bağlı olarak gelişen siroz nedeniyle yemek borusunda oluşan varislerin kanaması oldukça tehlikelidir. Çoğu zaman ucunda kamera olan endoskopi cihazlarıyla mideye inilerek bu kanamalara müdahale edilir.

Ancak bazen kanama o kadar şiddetlidir ki endoskopi kameraları kan yüzünden etrafı göremez veya yapılan müdahaleler işe yaramaz. İşte tam bu noktada girişimsel radyoloji devreye girerek sorunu içeriden, yani damar yolundan çözer. Mideyi veya bağırsağı besleyen çok sayıdaki damar arasından, o ülseri besleyen ve kanayan damar bulunur ve içeriden partiküllerle veya sarmallarla tıkanır.

Karaciğer sirozuna bağlı gelişen şiddetli varis kanamalarında ise çok daha özel bir işlem uygulanır. Bu işleme TIPS adı verilir. Karaciğer sertleştiği için kan karaciğerden geçemez ve yemek borusundaki ince damarlara aşırı basınç yapar, bu damarlar da patlayarak şiddetli kanar. Girişimsel radyoloji yöntemleriyle, boyun damarından girilerek karaciğerin içine kadar inilir ve karaciğerin içindeki iki büyük damar sistemi arasına özel bir tüp (stent) yerleştirilir. Bu sayede kanın akması için yeni ve rahat bir tünel açılmış olur, damarlardaki aşırı basınç aniden düşer ve varis kanaması bıçak gibi kesilir.

Akciğer Kaynaklı Şiddetli Hemorajilerde (Hemoptizi) Hangi Yöntemler Kullanılır?

Ağızdan şiddetli öksürükle birlikte yarım bardaktan fazla veya sürekli kan gelmesi durumuna hemoptizi adı verilir. Çoğunlukla geçmişte geçirilmiş verem, akciğer enfeksiyonları veya akciğer tümörleri sonucunda akciğer dokusundaki damarların yapısının bozulmasından kaynaklanır. Bu kanamanın en korkutucu yanı kanın hastanın nefes borusunu ve sağlam akciğerlerini doldurarak boğulmaya yol açma riskidir.

Böyle kritik bir tabloda hastayı açık akciğer ameliyatına almak son derece risklidir. Bunun yerine hastalar hızla anjiyografi ünitesine alınır. Kasıktan girilerek akciğeri besleyen ve kanamaya neden olan yapıları bozulmuş damarlar bulunur. Bu damarlara mikroskobik partiküller enjekte edilerek kanama içeriden kurutulur. Bu işlem göğüs kafesini açmadan, hastayı entübe etmeden uygulanan, inanılmaz derecede hayat kurtarıcı ve konforlu bir yöntemdir.

Trafik Kazaları ve Travmalara Bağlı Hemorajilerde Hayat Nasıl Kurtarılır?

Büyük trafik kazaları, yüksekten düşmeler veya iş kazaları sonucunda bedende çok ciddi sarsıntılar oluşur. Dışarıdan hiçbir kanama veya yara görünmese bile, iç organlar çarpmanın etkisiyle yırtılabilir. Özellikle karaciğer ve dalak yırtılmaları veya leğen kemiği (pelvis) adı verilen kalça kemiklerinin kırılması durumunda devasa iç kanamalar yaşanır. Leğen kemiğinin içi çok zengin bir damar ağıyla örülüdür ve kırık uçları bu damarları keserek karnın arka duvarında dakikalar içinde litrelerce kanın birikmesine yol açar.

Günümüz modern travma merkezlerinde yaklaşım şudur: Eğer hastanın tansiyonu hızla düşüyorsa, uzun sürecek açık ameliyatlar hastanın direncini daha da kıracaktır. Bu nedenle hasta doğrudan girişimsel radyoloji anjiyo salonuna alınır. Dakikalar içinde kasıktan girilir, kırık kemiklerin arasında parçalanmış ve kanı boşaltan damarlar tespit edilir. Bu damarlar çok hızlı bir şekilde sarmallar (coiller) veya sıvı yapıştırıcılar ile tıkanarak kanın akışı durdurulur. Böylece hasta stabilize edilir, tansiyonu yükselir ve hayata tutunur.

Doğum Sonrası Gelişen Hemorajilerde Rahim Nasıl Korunur?

Yeni bir hayatın dünyaya geldiği doğum süreci mucizevidir ancak bazen beklenmedik komplikasyonlara sahne olabilir. Hem normal doğumlarda hem de sezaryen ameliyatlarında bebek doğduktan sonra rahim kaslarının yeterince kasılamaması (atoni) durumunda çok şiddetli, durdurulamayan vajinal kanamalar yaşanabilir. Geçmiş yıllarda, verilen ilaçlara rağmen kanama durmazsa annenin hayatını kurtarmak için tek ve son çare rahmin tamamen ameliyatla alınmasıydı. Bu da o annenin bir daha asla çocuk sahibi olamaması demekti.

Bugün ise tıp çok daha nazik ve organ koruyucu bir seçeneğe sahiptir. Annenin durumu kötüleşmeye başladığında, kasık damarından ince bir tüple girilerek doğrudan rahmi besleyen atardamarlara ulaşılır. Geçici olarak eriyebilen süngerimsi malzemelerle (Gelfoam) bu damarlar tıkanır. Kanama anında kesilir, anne şoktan çıkarılır ve en önemlisi rahim yerinde kalır. Vücut o geçici süngerleri haftalar içinde erittiğinde damarlar tekrar açılır ve anne ileride tekrar hamile kalabilir.

Aort Damarı Yırtılmalarına Bağlı Hemorajilerde Stent Tedavisi Nasıldır?

Aort, kalpten çıkan ve tüm vücuda kan dağıtan ana otoyolumuzdur. Bazen tansiyon yüksekliğine, yaşlılığa veya genetik faktörlere bağlı olarak bu devasa damarın duvarında zayıflamalar ve balonlaşmalar (anevrizma) oluşur. Bu balonlaşmış bölge bir gün aniden yırtılırsa veya patlarsa, vücuttaki kan saniyeler içinde karın veya göğüs boşluğuna boşalır. Tıbbın gördüğü en acil ve en dramatik ölümcül senaryolardan biri budur.

Eskiden bu durumdaki hastaların göğsünü veya karnını baştan başa açarak o yırtık damarı suni bir boruyla değiştirmek gerekirdi. Bu ameliyatı kaldırabilmek çok zordu. Artık girişimsel radyolojinin gelişmiş teknikleri sayesinde kasıktaki damardan girilerek kapalı yöntemle müdahale edilebiliyor. Kumaş kaplı, çok sağlam tel bir kafes boru (stent-greft), damarın içinden ilerletilerek tam o yırtık bölgenin içine yerleştiriliyor. Şemsiye gibi içeride açılan bu protez boru, kanın yeni bir tünelden geçmesini sağlayarak dışarı sızmasını içeriden mühürlüyor.

Girişimsel Radyolojinin Açık Cerrahiye Göre Avantajları Nelerdir?

Girişimsel radyoloji, modern tıbbın vizyonunu tamamen değiştirmiştir. Tedavide hastaya en az zararı vererek maksimum faydayı sağlama prensibi, bu alanın temel felsefesidir. Büyük, açık ameliyatlara kıyasla sağladığı faydalar hem hasta hem de hastane açısından devrim niteliğindedir.

Avantajlar şunlardır:

• Kesi olmaması
• Hızlı iyileşme
• Daha az ağrı
• Düşük enfeksiyon riski

İşlemlerin tamamı sadece birkaç milimetrelik bir delikten yapıldığı için dikiş gerektiren büyük yaralar oluşmaz. Bu durum ameliyat sonrası ağrıyı neredeyse tamamen ortadan kaldırır. Açık bir yara olmadığı için enfeksiyon kapma riski yok denecek kadar azdır. Hastaların çoğunluğu ağır genel anestezi ilaçları almadan, sadece uyku hali veren sakinleştiricilerle bu işlemleri atlatır. En büyük avantajı ise iyileşme süresidir. Günlerce hastanede yatmak yerine, çoğu hasta işlemin ertesi günü ayağa kalkıp taburcu olabilir ve birkaç gün içinde günlük normal yaşantısına geri dönebilir.

Hemoraji Tedavisi Sonrası İyileşme Sürecinde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Tedavinin başarısı kadar, sonrasında evde geçirilen iyileşme dönemi de hayati önem taşır. Müdahale ne kadar küçük bir delikten yapılmış olursa olsun, vücudun içeride çok büyük bir kriz atlattığı ve ciddi miktarda kan kaybettiği unutulmamalıdır. Kaybedilen kan hücrelerinin yerine konması, organların eski performansına kavuşması zaman alır.

Bu süreçte dikkat edilmesi gereken kurallar şunlardır:

• Dinlenme
• Bol sıvı tüketimi
• Düzenli beslenme
• Doktor takibi

Hastaların ilk birkaç hafta ağır fiziksel egzersizlerden, ağır kaldırmaktan ve yorucu işlerden kesinlikle kaçınmaları gerekir. Kaybedilen kan hacminin yerine konması için bol su tüketimi ve kan yapıcı, demir ve vitamin yönünden zengin gıdalarla beslenmek çok önemlidir. Giriş yerindeki küçük yara bandı bölgesinin temiz tutulması ve şişlik veya morarma olup olmadığının kontrol edilmesi gerekir. En önemlisi, işlemin başarısını kontrol etmek amacıyla doktorun belirlediği aralıklarla kontrol tomografilerinin veya ultrasonlarının kesinlikle aksatılmamasıdır.

Sıkça sorulan sorular

Prof. Dr. Özgür KILIÇKESMEZ

Prof. Dr. Özgür Kılıçkesmez, minimal invaziv damar içi tedavilere odaklanan, Türkiye’nin önde gelen girişimsel radyoloji ve nöroradyoloji uzmanlarından biridir. Anevrizma ve inme tedavileri, embolizasyon işlemleri, tiroid ve paratiroid hastalıklarının ameliyatsız tedavileri, girişimsel onkoloji ve periferik damar girişimleri başlıca uzmanlık alanları arasındadır. Halen İstanbul Memorial Göztepe Hastanesi Girişimsel Radyoloji ve Nöroradyoloji Bölümü Sorumlusu olarak görev yapmaktadır.

1997 yılında İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nden mezun olan Prof. Dr. Kılıçkesmez, 2012–2013 yıllarında Londra Guy’s & St Thomas’ ve King’s College Hospital’da “Clinical Fellow” olarak girişimsel radyoloji ve onkoloji alanında ileri eğitim almıştır. 2020 yılında profesör unvanını almış, aynı yıl SBÜ Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Girişimsel Radyoloji Kurucu Hekimi olmuştur. Ayrıca EBIR (European Board of Interventional Radiology) sertifikasına sahiptir.

Prof. Dr. Kılıçkesmez’in 94 uluslararası, 40 ulusal makalesi ve 2500’ün üzerinde atıfı bulunmaktadır. American Journal of Roentgenology (AJR) ve Diagnostic & Interventional Radiology gibi prestijli dergilerde hakemlik yapmaktadır. Klinik ve akademik deneyimiyle inme tedavisi, beyin anevrizması, embolizasyon, tümör ablasyonu ve tiroid/paratiroid hastalıklarının minimal invaziv tedavileri konularında ulusal ve uluslararası alanda referans gösterilen bir isimdir.