İdiyopatik intrakraniyal hipertansiyonda venöz darlık, beyin toplardamar sinüslerinde görülen daralma ile kafa içi basınç artışının ilişkili olduğu klinik durumdur. Özellikle transvers sinüslerde ortaya çıkabilir. Venöz darlık, beyin omurilik sıvısının emilimini etkileyebilir ve kafa içi basınç artışıyla karşılıklı ilişki gösterebilir.

İdiyopatik intrakraniyal hipertansiyonda venöz darlık belirtileri arasında baş ağrısı, bulanık görme, geçici görme kaybı ve nabızla uyumlu kulak çınlaması bulunur. Göz dibi muayenesinde papilödem saptanabilir. Tanıda beyin MR, MR venografi, göz muayenesi ve uygun hastalarda lomber ponksiyon kullanılır.

İdiyopatik intrakraniyal hipertansiyonda venöz darlık tanısı, venöz sinüslerin anatomik ve hemodinamik özelliklerinin değerlendirilmesiyle desteklenir. MR venografi veya kateter anjiyografi kullanılabilir. Seçilmiş hastalarda serebral venöz manometri ile darlık öncesi ve sonrasındaki basınç farkı ölçülür.

İdiyopatik intrakraniyal hipertansiyonda venöz darlık tedavisi, görme fonksiyonları ve kafa içi basınç bulgularına göre planlanır. Kilo yönetimi ve asetazolamid gibi ilaçlar kullanılabilir. Uygun hastalarda venöz sinüs stentlemesi değerlendirilebilir. Düzenli nörolojik ve oftalmolojik takip, görme kaybının önlenmesi açısından önemlidir.

Hastalığın Adı İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyonda Venöz Sinüs Darlığı
Tıbbi Tanımı İdiyopatik intrakraniyal hipertansiyon (İİH) hastalarında, beyin toplardamar kanının boşalmasını sağlayan dural venöz sinüslerde, özellikle transvers sinüslerde, daralma görülmesidir. Bu durum kafa içi basınç artışıyla ilişkili olabilir.
Oluşum Mekanizması Venöz sinüs darlığı beyin toplardamar basıncını artırarak beyin omurilik sıvısının emilimini zorlaştırabilir. Bununla birlikte yükselen kafa içi basınç da venöz sinüsleri dışarıdan sıkıştırarak darlığa neden olabilir. Bu nedenle ilişki iki yönlü olabilir.
Başlıca Belirtiler Baş ağrısı, nabızla eş zamanlı kulak çınlaması, geçici görme kararmaları, bulanık görme, çift görme ve göz siniri başında şişlik (papilödem) görülebilir.
Risk Faktörleri İdiyopatik intrakraniyal hipertansiyon özellikle doğurganlık çağındaki obezitesi bulunan kadınlarda daha sık görülür. Ancak her yaşta ve farklı vücut ağırlıklarındaki kişilerde de gelişebilir.
Tanı Yöntemleri Beyin MR, MR venografi veya BT venografi ile venöz sinüslerin anatomisi değerlendirilir. Göz dibi muayenesi, görme alanı testleri ve uygun koşullarda lomber ponksiyonla beyin omurilik sıvısı açılış basıncının ölçülmesi tanısal değerlendirmede önemlidir.
Serebral Venöz Manometri Seçilmiş hastalarda kateter aracılığıyla venöz sinüslerin farklı noktalarındaki basınçlar ölçülür. Darlığın öncesi ve sonrası arasındaki basınç farkı, darlığın hemodinamik önemini değerlendirmeye yardımcı olur.
İlk Tedavi Yaklaşımı İdiyopatik intrakraniyal hipertansiyonda uygun kilo yönetimi, asetazolamid gibi beyin omurilik sıvısı üretimini azaltan ilaçlar ve düzenli görme fonksiyonu takibi temel yaklaşımlar arasındadır. Tedavi, görme kaybı riskine göre düzenlenir.
Venöz Sinüs Stentleme Belirgin venöz sinüs darlığı ve uygun basınç gradyanı bulunan, seçilmiş dirençli veya görme açısından riskli hastalarda damar içine stent yerleştirilerek dar bölgenin genişletilmesi değerlendirilebilir. Her venöz darlık stent gerektirmez.
Stentleme İşleminin Uygulanışı Toplardamar yoluyla ilerletilen kateter sistemi kullanılarak daralmış venöz sinüs bölgesine ulaşılır ve uygun stent yerleştirilir. İşlem sonrasında stentin açık kalmasını desteklemek amacıyla antitrombosit tedavi uygulanması gerekebilir.
Olası Riskler ve Komplikasyonlar Venöz sinüs trombozu, damar yaralanması, intrakraniyal kanama, stent içinde veya çevresinde yeniden daralma ve nadiren inme gelişebilir. Kontrolsüz kafa içi basınç artışı ise kalıcı görme kaybına neden olabilir.
Genel Sonuç Venöz sinüs darlığı, idiyopatik intrakraniyal hipertansiyon hastalarında sık saptanan ve kafa içi basınç artışıyla karşılıklı etkileşim gösterebilen bir bulgudur. Tedavi kararı yalnızca görüntülemede darlık görülmesine değil, görme fonksiyonlarına, klinik tabloya ve gerektiğinde venöz basınç ölçümlerine dayanır.

Yazı İçeriği

İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyon nedir ve vücudumuzda neler olur?

Beynimiz, kafatasımızın içinde, beyin omurilik sıvısı (BOS) adını verdiğimiz koruyucu bir suyun içinde yüzer. Bu sıvı sürekli üretilir ve sürekli emilerek kana karışır. Bu üretim ve emilim arasında muazzam bir denge vardır. İşte İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyon, bu dengenin bozulup sıvının basıncının artması durumudur.

Bunu evinizdeki bir lavabo sistemine benzetebilirsiniz. Musluk sürekli açık (sıvı üretimi var) ama gider borusunda bir tıkanıklık veya daralma varsa ne olur? Lavabo taşmaya başlar. Beynimizde “taşma” şansı olmadığı için, yani kafatası genişleyemeyeceği için, içerideki basınç artar. Bu basınç beyni sıkıştırır, göz sinirlerini ezer ve şiddetli baş ağrılarına neden olur.

Bizim için burada en kritik nokta “gider borusu”dur. Beynimizdeki bu gider boruları, “venöz sinüsler” dediğimiz büyük toplardamarlardır. Eğer bu damarlarda bir darlık varsa, sıvı kana karışamaz ve içeride birikir. İşte biz girişimsel radyologlar, bu “tesisat” sorunuyla ilgileniyoruz. Eskiden sebebi bilinmiyor (idiyopatik) denilse de artık pek çok hastada ana suçlunun bu damar darlıkları olduğunu görüyoruz.

Bu hastalığın en sık görülen İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyon belirtileri nelerdir?

Hastalığın kendini gösterme şekli kişiden kişiye değişse de bize başvuran hastaların anlattığı hikayeler genellikle çok benzerdir. Semptomlar yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.

En sık karşılaştığımız şikayetler şunlardır:

  • Şiddetli baş ağrısı
  • Göz arkasında baskı hissi
  • Sabah yorgun uyanma
  • Geçici görme kararmaları
  • Çift görme
  • Boyun ağrısı
  • Omuz ağrısı
  • Mide bulantısı
  • Konsantrasyon bozukluğu
  • Unutkanlık

Baş ağrısı genellikle sabahları daha kötüdür. Öksürmekle, hapşırmakla veya ıkınmakla şiddetlenir. Çünkü bu hareketler kafa içi basıncını anlık olarak daha da yükseltir. Bazı hastalarımız ayağa kalkıp dolaştıklarında yer çekiminin etkisiyle basıncın biraz düştüğünü ve hafiflediklerini söylerler.

Kulakta duyulan kalp atışı sesi ve pulsatil tinnitus neden olur?

Bu soruya ayrı bir başlık açmak istedim çünkü bu belirti, hastalığın teşhisinde bizim için “altın anahtar” niteliğindedir. Hastalarımızın çok büyük bir kısmı, özellikle sessiz ortamlarda veya gece yastığa başlarını koyduklarında kulaklarında bir ses duyduklarını söylerler.

Bu ses genellikle şöyledir:

  • Rüzgar uğultusu
  • Su şırıltısı
  • Fışkırma sesi
  • Kalp atışıyla eş zamanlı gümleme
  • Makine çalışması sesi

Buna tıpta “pulsatil tinnitus” diyoruz. Bu ses, aslında daralmış damarınızın içinden geçmeye çalışan kanın sesidir. Normalde geniş bir borudan akan su sessizdir. Ancak bahçe hortumunun ucunu sıktığınızda suyun nasıl ses çıkararak fışkırdığını düşünün. İşte beyninizdeki ana toplardamarda (venöz sinüs) bir darlık olduğunda, kan oradan geçerken türbülans yaratır ve bu ses kemikler aracılığıyla kulağınıza iletilir.

Eğer boynunuzdaki damara hafifçe bastırdığınızda bu ses kesiliyorsa, sorunun venöz darlık kaynaklı olma ihtimali çok yüksektir ve bu durum stent tedavisinden fayda göreceğinizin en güçlü habercisidir.

Kimler İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyon riski altındadır ve obezite neden önemlidir?

Hastalığın epidemiyolojisine, yani kimlerde görüldüğüne baktığımızda çok net bir profil karşımıza çıkar. Bu hastalık her yaşta ve cinsiyette görülebilse de ezici bir çoğunlukla doğurganlık çağındaki kadınları ve özellikle kilo problemi olan bireyleri etkiler.

Obezite ve bu hastalık arasındaki ilişki sadece bir tesadüf değildir. Vücuttaki fazla yağ dokusu, özellikle de karın bölgesindeki yağlanma, bir domino etkisi yaratır. Karın içi basıncı arttığında, bu durum göğüs içi basıncını artırır. Göğüs kafesindeki yüksek basınç ise, beynin kirli kanının kalbe dönmesine karşı bir direnç oluşturur. Yani aşağısı tıkalı olduğu için, yukarıdaki (beyindeki) kan boşalamaz.

Ayrıca yağ dokusunun sadece bir depo olmadığını, hormonlar ve inflamasyon yaratan maddeler salgıladığını da biliyoruz. Bu maddeler, beyin omurilik sıvısının emilim mekanizmalarını hücresel düzeyde bozabilir.

Risk faktörleri arasında şunlar öne çıkar:

  • Aşırı kilo
  • Hızlı kilo alımı
  • Polikistik over sendromu
  • Bazı antibiyotiklerin kullanımı
  • A vitamini fazlalığı
  • Hormonal düzensizlikler

Tanı koyarken hangi İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyon testleri yapılır?

Baş ağrısı ve görme sorunlarıyla doktora gittiğinizde, öncelikle diğer kötü ihtimalleri (tümör vb.) elemek için görüntüleme yöntemlerine başvurulur. Standart bir beyin MR’ı genellikle “normal” olarak raporlanır, bu da hastayı “bir şeyim yokmuş” yanılgısına sürükleyebilir. Ancak biz, bu konuya aşina gözlerle baktığımızda MR görüntülerinde yüksek basıncın bıraktığı ince izleri ararız.

Radyolojik incelemede aradığımız ipuçları şunlardır:

  • Boş sella görünümü
  • Optik sinir kılıfında genişleme
  • Göz küresi arkasında düzleşme
  • Transvers sinüs darlığı

Bizim için en kritik görüntüleme MR Venografidir. Bu tetkik, beynin toplardamarlarını haritalandırır. Damarın neresinde darlık var, akım ne kadar azalmış, sağ taraf mı tıkalı sol taraf mı? Bu soruların cevabını MR Venografi ile alırız.

Ayrıca mutlaka bir göz muayenesi gerekir. Göz doktoru, göz dibinize baktığında “papilödem” dediğimiz durumu araştırır. Papilödem, beyindeki yüksek basıncın göz sinirini iterek gözün arkasında şişlik yapmasıdır. Bu bulgu, hastalığın en somut kanıtıdır ve görme kaybı riskini gösterdiği için acil önlem alınmasını gerektirir.

Venöz darlığı kesinleştirmek için anjiyografi ve basınç ölçümü nasıl yapılır?

MR ve göz muayenesi bize “çok yüksek ihtimalle bu hastalık var” dedirtir. Ancak stent takma kararı vermek için, damardaki darlığın basıncı ne kadar artırdığını milimetrik olarak ölçmemiz gerekir. Bunun için “Venöz Manometri” dediğimiz işlemi yaparız.

Bu işlem bir ameliyat değildir. Anjiyografi ünitesinde, siz uyanıkken yapılır. Genellikle kasığınızdaki toplardamardan incecik bir iğne ile gireriz. Buradan saç teli kadar ince, yumuşak borucuklarla (kateter) vücudun ana toplardamarını takip ederek beynin içindeki o daralmış bölgeye kadar çıkarız.

Hasta bu sırada ağrı hissetmez çünkü damarların içinde ağrı sinirleri yoktur. Sadece kasık bölgesinde hafif bir iğne batması hissedilir. Darlığın olduğu bölgeye geldiğimizde, darlığın öncesindeki ve sonrasındaki basınçları ölçeriz.

Eğer darlığın gerisinde basınç yüksek, ilerisinde düşükse; bu demektir ki orada bir baraj var ve su (kan) akamıyor. Bu basınç farkına “gradyan” diyoruz. İşte bu gradyanın varlığı, bizim için stent tedavisinin başarısını garanti eden en önemli bilimsel veridir.

Tedavide ilk seçenek nedir ve yaşam tarzı değişiklikleri nelerdir?

Tanı konulduğunda hemen ameliyata veya stent işlemine koşmayız. Eğer hastanın görmesi ani bir tehlike altında değilse, öncelikli yaklaşımımız vücudu doğal dengesine kavuşturmaya çalışmaktır.

İlk basamak tedavi genellikle ilaçlar ve diyettir. “Asetazolamid” etken maddeli ilaçlar, beyin omurilik sıvısının üretimini azaltarak basıncı düşürmeye çalışır. Bu ilaçlar oldukça etkilidir ancak bazı hastalarda ellerde uyuşma, halsizlik veya böbrek taşı gibi yan etkilere neden olabilir.

Bunun yanında kilo vermek tedavinin olmazsa olmazıdır. Vücut ağırlığının %5-10’unu kaybetmek bile basınçta ciddi bir rahatlama sağlayabilir. Ancak şiddetli baş ağrısı çeken birinin spor yapmasının ne kadar zor olduğunu da biliyoruz.

Beslenme konusunda dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

  • Tuz tüketiminin azaltılması
  • Hazır gıdalardan kaçınma
  • Bol su tüketimi
  • A vitamininden zengin gıdaların kısıtlanması
  • Kafein alımının dengelenmesi
  • İşlenmiş et ürünlerinden uzak durulması

İlaçlar işe yaramazsa venöz sinüs stentleme işlemi nasıl uygulanır?

Eğer ilaçları en yüksek dozda kullanmanıza rağmen baş ağrılarınız geçmiyorsa, görmenizde bozulma devam ediyorsa veya ilaçların yan etkilerine dayanamıyorsanız; artık mekanik bir çözümün, yani “Venöz Sinüs Stentleme” işleminin zamanı gelmiş demektir.

Bu işlem tıkalı bir su borusunu içeriden genişletmeye benzer. Açık beyin ameliyatı değildir. Kafatası kesilmez, dikiş atılmaz. İşlem tamamen damar içinden, kapalı yöntemle yapılır.

Anjiyografi odasında, yine kasık damarınızdan girerek daralmış olan beyin damarına ulaşırız. Oraya, büzülmüş halde duran metal bir kafes (stent) taşırız. Stenti darlığın olduğu noktada dikkatlice açarız. Stent açıldığında, dışarıdan baskı gören ve daralmış olan damar duvarını içeriden iterek genişletir.

Stent açıldığı anda damar eski genişliğine kavuşur. Tıpkı parmağınızla sıktığınız hortumu serbest bırakmanız gibi, biriken kan aniden ve rahatça akmaya başlar. İşlem genellikle bir saatten kısa sürer ve hasta ertesi gün evine dönebilir.

Stent takıldıktan sonra hastaların hayatı nasıl değişir?

Stent işleminin sonuçları, doğru seçilmiş hastalarda gerçekten yüz güldürücüdür. En hızlı ve dramatik etkiyi “pulsatil tinnitus” dediğimiz o kulak uğultusunda görürüz.

Stent açıldığı saniyede, damardaki türbülans biter ve kan akışı sessizleşir (laminar akım). Pek çok hasta masadan kalktığında “Dünya varmış, sessizlik ne güzelmiş” der. O uğultunun kesilmesi bile tek başına büyük bir psikolojik rahatlamadır.

Diğer iyileşmeler de zamanla takip eder:

  • Papilödem geriler
  • Görme alanı düzelir
  • Baş ağrıları azalır veya biter
  • İlaç ihtiyacı ortadan kalkar
  • Sabahları dinç uyanma başlar

Elbette baş ağrısı çok karmaşık bir durumdur. Stent, basınca bağlı ağrıyı çözer ama migren gibi eşlik eden başka ağrılarınız varsa onlar devam edebilir. Ancak o “kafam patlayacak gibi” olan basınç ağrısı ortadan kalkar.

Hastalarımızın büyük çoğunluğu, işlemden sonraki birkaç ay içinde kullandıkları “Asetazolamid” gibi ağır ilaçları tamamen bırakabilir hale gelirler. Bu da hastayı hem ilacın yan etkilerinden kurtarır hem de “hasta” psikolojisinden çıkarır.

Hastalarin bir kisminda yillar icinde daha yukari seviyelerde yeni bir darlik gelisimi ile beraber eski semptomlarda tekrarlama olabilir bu durumda basamaklari tekrarlanir, yani goruntuleme, manometri ve basinc farki varsa stentleme.

Girişimsel radyolojik yaklaşımın geleneksel cerrahilere göre avantajı nedir?

Eskiden, yani stent teknolojisi bu kadar gelişmemişken, bu hastalara beyin cerrahisi tarafından “şant” ameliyatları yapılırdı. Şant, beyindeki fazla suyu bir hortumla karın boşluğuna aktaran bir sistemdir.

Şantlar hayat kurtarıcı olabilir ancak mekanik sorunları çoktur. Tıkanabilirler, enfeksiyon kapabilirler veya bazen fazla çalışıp beynin suyunu aşırı boşaltarak farklı baş ağrılarına yol açabilirler. Ayrıca vücudunuzda ömür boyu kalacak yapay bir hortum sistemiyle yaşamak zorunda kalırsınız.

Bir diğer eski yöntem ise göz siniri kılıfını kesmek (fenestrasyon) işlemidir. Bu işlem gözü körlükten korur ama baş ağrısını veya kulak çınlamasını geçirmez. Yani sadece bir semptoma yöneliktir.

Venöz stentleme ise sorunun köküne iner. Ne suyu başka yere taşır ne de kılıfı keser. Doğrudan bozulmuş olan damar yapısını onarır. “Fizyolojik” bir tedavidir, yani vücudun orijinal akış yolunu restore eder.

Stentlemenin avantajları şunlardır:

  • Daha yüksek başarı oranı
  • Daha düşük komplikasyon riski
  • Vücutta dışarıdan görülen bir parça olmaması
  • Hızlı iyileşme süreci
  • Tüm belirtileri aynı anda düzeltmesi
  • Tekrar müdahale ihtiyacının az olması

İşlem sonrası süreçte nelere dikkat edilmelidir?

Başarılı bir stentleme işleminden sonra hastalarımızın dikkat etmesi gereken en önemli konu kan sulandırıcı kullanımıdır. Stent, damar duvarıyla kaynaşana kadar vücut onu yabancı bir cisim olarak algılayabilir ve üzerinde pıhtı oluşturmaya çalışabilir.

Bu nedenle işlemden sonraki belirli bir süre (genellikle 3-6 ay) ikili kan sulandırıcı ilaç kullanılması hayati önem taşır. Bu ilaçları bir gün bile aksatmamak gerekir. Doktorunuzun önerdiği süre sonunda ilaçlar azaltılarak kesilir veya basitleştirilir.

Ayrıca kilo kontrolüne devam etmek önemlidir. Stent damarı açsa da obezite vücut için genel bir inflamasyon kaynağıdır. Sağlıklı beslenmek ve aktif bir yaşam sürmek, hastalığın nüksetmesini veya stentin içinden yeni darlıklar gelişmesini engellemek için en iyi yatırımdır.

Sıkça sorulan sorular

İdiyopatik intrakraniyal hipertansiyonda venöz darlık, beyin toplardamar sinüslerinde daralma bulunmasıdır. Bu durum kanın beyinden uzaklaştırılmasını zorlaştırabilir. Artmış kafa içi basıncı da damarları sıkıştırarak darlığı artırabilir.
Venöz sinüs darlığı, beyin toplardamarlarındaki basıncı artırarak beyin omurilik sıvısının emilimini zorlaştırabilir. Böylece kafa içi basıncı yükselebilir. Ancak darlık ile basınç artışı arasındaki ilişki her hastada aynı değildir.
Venöz darlıkla ilişkili intrakraniyal hipertansiyonda baş ağrısı, nabızla uyumlu kulak çınlaması, geçici görme kararması ve çift görme görülebilir. Göz sinirinde ödem gelişebilir. Bazı hastalarda kalıcı görme kaybı riski bulunduğundan takip önemlidir.
Venöz sinüs darlığı MR venografi veya BT venografi ile görüntülenebilir. Ancak darlığın kan akımını ne ölçüde etkilediğini belirlemek için seçilmiş hastalarda kateter venografi ve venöz manometri gerekebilir. Tek başına görüntüleme bulgusu tedavi kararı için yeterli değildir.
Venöz basınç gradyanı, kateterle yapılan venografi sırasında darlığın öncesindeki ve sonrasındaki basınçların ölçülmesiyle hesaplanır. Belirgin basınç farkı darlığın önemini gösterebilir. Sonuçlar diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilir.
Tedavide kilo yönetimi ve kafa içi basıncını azaltan ilaçlar kullanılabilir. Uygun hastalarda damar içinden venöz sinüs stenti yerleştirilmesi değerlendirilebilir. Ancak her venöz darlık girişim gerektirmez ve tedavi hastanın görme durumuna göre planlanır.
Venöz sinüs stent tedavisinde kateter yardımıyla beyin toplardamarındaki dar bölgeye ulaşılır. Darlığı açık tutmak ve kan akımını iyileştirmek amacıyla metal stent yerleştirilir. İşlem öncesinde damar anatomisi ve basınç ölçümleri değerlendirilir.
Venöz sinüs stent tedavisi sonrasında bazı hastalarda göz siniri ödemi, nabızla uyumlu kulak çınlaması ve görme belirtileri düzelebilir. Baş ağrısındaki iyileşme ise daha değişkendir. Her hastada tam düzelme sağlanacağı garanti edilemez.
Venöz sinüs stent tedavisinde kanama, damar yaralanması, stent içinde pıhtı oluşumu ve inme gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Stent çevresinde yeniden darlık görülebilir. İşlem sonrasında genellikle trombosit önleyici ilaç kullanılması gerekir.
Venöz stent sonrasında göz dibi muayenesi, görme alanı testleri ve gerekli damar görüntülemeleriyle takip yapılabilir. Stentin açıklığı ve belirtilerin seyri değerlendirilir. İlaçların kullanım süresi ve kontrol aralıkları uzman ekip tarafından belirlenir.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Call Now Button