Boyun Ağrısı Neden Olur? Boyun Ağrısına Ne İyi Gelir?

Boyun ağrısı; servikal omurga hattını oluşturan omurlar, diskler, eklemler, kaslar ve sinir köklerinde meydana gelen mekanik yıpranma veya iltihabi süreçler sonucu gelişen, enseden başlayıp başa ve omuzlara yayılabilen yaygın bir sağlık sorunudur. Genellikle masa başı çalışma, yanlış duruş alışkanlıkları, kas spazmları, boyun fıtığı, kireçlenme ve travmalar nedeniyle ortaya çıkan bu tablo; hareket kısıtlılığına ve yaşam konforunda ciddi düşüşe yol açar. Tedavisinde öncelikle istirahat, ilaç ve fizik tedavi yöntemleri etkili olurken; geçmeyen kronik ağrılarda ağrının kaynağına yönelik uygulanan minimal invaziv girişimsel yöntemler ameliyatsız, hızlı ve kalıcı iyileşme sağlar.

Boyun Ağrısı Neden Olur ve Anatomik Temelleri Nelerdir?

Boyun bölgesini anlamak için öncelikle nasıl bir yük taşıdığını hayal etmek gerekir. Yaklaşık 4-5 kilogram ağırlığındaki başımızı gün boyunca dik tutan, her yöne çevirmemizi sağlayan ve beynimizden vücudumuza giden hayati sinir otobanlarını koruyan bir yapıdan bahsediyoruz. Toplam 33 omurdan oluşan omurga sisteminin en üstteki yedi halkası servikal omurga, yani boyun bölgesini oluşturur. Bu kemiklerin arasında ise hareket etmemizi sağlayan ve adeta birer amortisör gibi çalışan diskler yer alır.

Boyun ağrısının kökenine indiğimizde karşımıza genellikle mekanik zorlanmalar veya vücudun kendi içinde geliştirdiği iltihabi süreçler çıkar. Günümüz insanının en büyük düşmanı ne yazık ki hareketsizlik ve yanlış duruş alışkanlıklarıdır. Saatlerce telefon ekranına bakmak için başımızı öne eğdiğimizde, boyun omurlarına binen yük katlanarak artar. Bu durum boyun kaslarının, bağlarının ve fasyanın aşırı gerilmesine yol açar.

Ancak ağrının tek sebebi kas yorgunluğu değildir. Yapısal bozulmalar devreye girdiğinde süreç biraz daha karmaşıklaşır. Özellikle yaşın ilerlemesiyle birlikte omurgada doğal bir yıpranma süreci başlar. Diskler zamanla su kaybeder, esnekliğini yitirir ve yükseklikleri azalır. Bu duruma eklemlerdeki aşınmalar da eklendiğinde ağrı kaçınılmaz hale gelir.

Boyun ağrısının altında yatan en sık karşılaşılan anatomik nedenler şunlardır:

• Kötü duruş bozuklukları
• Boyun kaslarının aşırı zorlanması
• Ani hareketlere bağlı incinmeler
• Servikal disk hernisi
• Servikal spondiloz
• Faset eklem dejenerasyonu
• Omurga kanalı darlığı
• Travmatik hasarlar

Bu nedenlerin dışında, daha nadir de olsa geçmeyen ve inatçı ağrıların altında tümörler, damarsal sorunlar veya romatizmal hastalıklar yatabilir. Bu yüzden özellikle istirahatle geçmeyen, gece uykudan uyandıran veya giderek şiddetlenen ağrılarda mutlaka detaylı bir inceleme yapılması gerekir.

Aksiyel ve Radiküler Boyun Ağrısı Arasındaki Fark Nedir?

Hekim olarak hastayı dinlerken ağrının karakteri bize çok şey anlatır. Ağrının sadece boyunda mı kaldığı yoksa başka bir bölgeye mi yayıldığı, tedavi rotamızı belirleyen en temel ayrımdır. Tıbbi literatürde bu ağrıları sınıflandırırken genellikle aksiyel, radiküler ve miyelopatik olarak üç ana gruba ayırırız. Bu ayrım, yapılacak müdahalenin şeklini belirler.

Aksiyel ağrı dediğimiz tür, genellikle hastaların “ense kökümde bir ağırlık var” veya “boynumdan omuzlarıma yayılan küt bir ağrı var” şeklinde tarif ettiği durumdur. Bu ağrı kola veya ele vurmaz. Genellikle sorunun kaynağı boyun omurları arasındaki eklemlerin kireçlenmesi, disklerin yıpranması veya kaslardaki gerginliktir. Burada sinir köküne doğrudan bir baskı yoktur, sorun daha çok omurganın mekanik parçalarındadır.

Radiküler ağrı ise bambaşka bir tablodur. Hastalar bunu genellikle “koluma elektrik çarpıyor gibi oluyor” veya “bir damar çekiliyor sanki” şeklinde anlatırlar. Burada sorun, omurilikten çıkıp kola giden sinir kökünün bir noktada sıkışmasıdır. Bu sıkışma genellikle fıtıklaşmış bir disk veya daralmış bir kemik kanalı nedeniyle olur. Sinir sıkıştığı yerde ödem yapar ve bu durum şiddetli, yakıcı bir ağrıya neden olur.

Miyelopatik ağrı ise omuriliğin kendisinin baskı altında olduğu daha ciddi bir durumdur. Sadece ağrı değil ellerde beceriksizlik, düğme ilikleyememe, bacaklarda güçsüzlük gibi nörolojik kayıplarla seyreder.

Aksiyel ağrının en belirgin özellikleri şunlardır:

• Boyun arkasında lokalize ağrı
• Omuz kuşağına yayılan ağrı
• Sabah tutukluğu
• Boyun hareketlerinde kısıtlılık
• Baş ağrısı

Radiküler ağrının en belirgin özellikleri şunlardır:

• Kola yayılan keskin ağrı
• Parmaklarda uyuşma
• Karıncalanma hissi
• Kol kaslarında güçsüzlük
• Refleks kayıpları

Boyun Fıtığı ve Kireçlenme Tanısında Görüntüleme Yöntemleri Nelerdir?

Modern tıbbın ve özellikle girişimsel radyolojinin en büyük gücü, “görmediğimiz şeyi tedavi etmeme” ilkesine dayanmasıdır. Hastanın şikayetlerini dinledikten sonra, ağrının kaynağını tespit etmek için ileri görüntüleme yöntemlerine başvururuz. Bu noktada Manyetik Rezonans (MR) görüntüleme bizim için vazgeçilmez bir rehberdir.

MR, röntgenden farklı olarak sadece kemikleri değil; diskleri, sinirleri, omuriliği ve yumuşak dokuları en ince detayına kadar gösterir. Boyun fıtığının hangi seviyede olduğunu, sinire ne kadar baskı yaptığını, faset eklemlerdeki kireçlenmenin derecesini veya omurilik kanalındaki darlığı MR ile net bir şekilde görebiliriz. Ayrıca ağrının nedeni olabilecek tümör, enfeksiyon veya romatizmal süreçleri ayırt etmemizi sağlar.

Girişimsel radyologlar için MR, sadece bir tanı aracı değil aynı zamanda bir haritadır. Yapacağımız iğne tedavisinin nereye uygulanacağını, hangi sinir kökünün hedefleneceğini bu görüntüler üzerinden planlarız. Ancak burada çok önemli bir detay var: MR görüntüsü her şey demek değildir. Bazen MR’da çok kötü görünen bir fıtık hastada hiç ağrı yapmayabilirken, çok küçük bir sorun şiddetli ağrıya neden olabilir. Bu yüzden görüntüyü mutlaka hastanın şikayetiyle örtüştürmek gerekir.

Tanısal Bloklar ile Ağrı Kaynağı Nasıl Kesinleştirilir?

Görüntüleme yöntemleri bize anatomik bozuklukları gösterir, ancak ağrının kesin olarak o bozukluktan kaynaklandığını %100 kanıtlamaz. Özellikle boynunda hem fıtığı hem de kireçlenmesi olan karmaşık hastalarda, ağrının hangisinden kaynaklandığını bulmak tedavi başarısı için kritiktir. İşte bu noktada “Tanısal Bloklar” dediğimiz yöntem devreye girer.

Bu işlem aslında geçici bir testtir. Şüphelendiğimiz ağrı kaynağına (örneğin belirli bir sinir köküne veya ekleme) çok düşük dozda lokal anestezik enjekte ederiz. Eğer işlemden hemen sonra hastanın ağrısı %50’den fazla azalıyorsa veya tamamen geçiyorsa, artık eminizdir: Ağrının kaynağı burasıdır. Bu yöntem deneme-yanılma riskini ortadan kaldırır ve kalıcı tedavinin doğru hedefe yapılmasını sağlar.

Tanısal blokların sağladığı avantajlar şunlardır:

• Ağrı kaynağının kesin tespiti
• Tedavi başarısının öngörülmesi
• Gereksiz cerrahilerin önlenmesi
• Yanlış bölgeye işlem yapılma riskinin sıfırlanması
• Hastaya prognostik bilgi verilmesi

Boyun Fıtığı Tedavisinde Nokta Atışı Yöntemi Nasıl Uygulanır?

İlaç tedavileri, istirahat ve fizik tedaviye rağmen geçmeyen boyun ve kol ağrılarında, cerrahiye gitmeden önce elimizdeki en güçlü silahlardan biri Transforaminal Epidural Enjeksiyon, halk arasında bilinen adıyla “Nokta Atışı” tedavisidir. Bu yöntem özellikle boyun fıtığına bağlı sinir sıkışmalarında (radikülopati) son derece etkilidir.

İşlemin mantığı şudur: Ağızdan alınan veya kalçadan yapılan ilaçlar, kan yoluyla tüm vücuda dağılır ve sorunlu bölgeye çok az miktarda ulaşır. Oysa nokta atışı tedavisinde biz ilacı doğrudan sorunun merkezine bırakırız. Omurgada sinirlerin çıkış yaptığı “foramen” adı verilen dar kanallardan ince bir iğne ile girerek, sıkışmış ve ödem yapmış sinir kökünün tam dibine ulaşırız.

Buraya verdiğimiz karışım genellikle uzun etkili bir kortizon (steroid) ve lokal anestezikten oluşur. Kortizonun buradaki amacı vücut geliştirmek değil oradaki yangıyı (enflamasyonu) güçlü bir şekilde kurutmak ve sinirdeki ödemi çözmektir. Ödem çözülünce sinir rahatlar ve ağrı döngüsü kırılır. Bu işlem fıtığı mekanik olarak yok etmez ancak fıtığın yarattığı kimyasal ve fiziksel tahrişi ortadan kaldırarak hastanın iyileşmesini sağlar.

Boyun Kireçlenmesinde Radyofrekans Ablasyon Tedavisi Nedir?

Eğer hastanın ağrısı fıtıktan değil de boyun omurlarının arkasındaki faset eklemlerin kireçlenmesinden kaynaklanıyorsa, tedavi yaklaşımımız değişir. Bu hastalarda genellikle boynu çevirmekte zorlanma ve ensede ağrı ön plandadır. Faset sendromu dediğimiz bu durumda “Radyofrekans Ablasyon” veya diğer adıyla “Sinir Yakma” işlemi uygulanır.

İsim biraz ürkütücü gelse de aslında yapılan işlem sinirin kömür gibi yakılması değildir. Bu işlemde, ağrı sinyalini o eklemden alıp beyne taşıyan minik sinir uçlarını hedefleriz. Özel bir iğne ile bu sinirlerin yanına kadar gireriz ve iğnenin ucundan radyofrekans dalgaları ile kontrollü bir ısı enerjisi veririz. Genellikle 80 derece civarında 90 saniye uygulanan bu ısı, o minik sinir lifinin ağrı iletme yeteneğini devre dışı bırakır.

Bu işlem sayesinde eklemdeki sorun devam etse bile, beyne “ağrı var” sinyali gitmediği için hasta ağrıyı hissetmez. Bu diş dolgusu yapılırken dişin uyuşturulmasına benzer, ancak etkisi saatler değil aylar hatta yıllar sürer. Sinirler zamanla kendini yenileyebilir, bu yüzden ağrı yıllar sonra geri dönebilir ancak işlem güvenle tekrarlanabilir.

Radyofrekans tedavisinin kullanıldığı durumlar şunlardır:

• Kronik boyun ağrıları
• Faset eklem kireçlenmeleri
• Whiplash (kamçı) yaralanmaları sonrası ağrılar
• Servikal baş ağrıları
• Omuz kuşağı ağrıları

Girişimsel İşlemlerde Güvenlik Nasıl Sağlanır ve Skopi Neden Kullanılır?

Boyun bölgesi, vücudun en karmaşık ve riskli kavşaklarından biridir. Şah damarları, omurilik, soluk borusu ve hayati sinirler çok dar bir alanda paketlenmiştir. Bu nedenle boyun bölgesine yapılan enjeksiyonlar asla “körlemesine” veya sadece el yordamıyla yapılamaz. Girişimsel radyolojinin en önemli kuralı şudur: İğnenin ucunu görmediğin yere ilaç verme.

Bu güvenliği sağlamak için tüm işlemlerimizi “Floroskopi” (Skopi) adı verilen, canlı röntgen cihazı altında gerçekleştiririz. Bu cihaz bize kemik yapıları ve iğnenin ilerleyişini anlık olarak ekranda gösterir. Ancak sadece kemiği görmek yetmez. İğne doğru yerde mi? Bir damarın içinde miyiz? İlaç sinirin etrafına mı yayılıyor yoksa başka yere mi gidiyor?

Bu soruların cevabını almak için “radyo-opak madde” (kontrast madde) kullanırız. Bu boyalı maddeyi verdiğimizde ekranda siyah bir yayılım görürüz ve ilacın hedeflediğimiz sinir kökünü sarıp sarmadığını teyit ederiz. Bu işlemin doğruluğu ve güvenliği için hayati bir adımdır.

İşlemlerin güvenlik basamakları şunlardır:

• Sürekli skopi görüntülemesi
• Kontrast madde ile doğrulama
• Nörofizyolojik stimülasyon
• Vital bulguların takibi
• Steril ameliyathane koşulları

Sinir Stimülasyonu ile Kontrol Neden Yapılır?

Özellikle radyofrekans (yakma) işlemlerinde güvenlik seviyesini bir kat daha artırmak için teknolojiden faydalanırız. İğneyi yerleştirdikten sonra, henüz ilacı vermeden veya yakma işlemini yapmadan önce iğnenin ucundan çok düşük voltajlı elektrik akımları veririz. Buna “nörofizyolojik stimülasyon” denir.

Bunun iki amacı vardır. Birincisi, doğru sinirin yanında mıyız? Düşük akım verdiğimizde hastanın ağrısının olduğu yerde bir karıncalanma veya pıt pıt atma hissetmesini isteriz. Bu bize “evet, doğru hedefteyiz” dedirtir. İkincisi ve daha önemlisi, güvenli yerde miyiz? Biraz daha farklı frekansta akım verdiğimizde, hastanın kolunda veya elinde herhangi bir kasılma, oynama olmamasını isteriz. Eğer kol oynuyorsa, iğne hareket sağlayan ana sinire çok yakındır ve orada işlem yapmak tehlikelidir. İğnenin yerini milimetrik olarak değiştirip tekrar test ederiz. Bu çifte kontrol mekanizması, istenmeyen sinir hasarlarını önlemek için zorunludur.

Bu İşlemler Sırasında Genel Anestezi Uygulanır mı?

Hastalarımızın en çok merak ettiği konulardan biri de uyutulup uyutulmayacaklarıdır. Bu minimal invaziv işlemlerin en büyük avantajlarından biri, genel anestezi yani narkoz gerektirmemesidir. İşlemler sırasında hastanın dikkatli olması ve bizimle iletişim kurabilmesi aslında güvenliğin bir parçasıdır. Örneğin “Şu an ağrın nerede?” veya “Kolunda elektriklenme hissediyor musun?” diye sorduğumuzda alacağımız cevaplar bizi yönlendirir.

Bununla birlikte hastanın konforu da çok önemlidir. İşlem sırasında ağrı veya stres hissetmemesi için damardan rahatlatıcı ilaçlar (sedasyon) verilir. Bölgesel olarak da lokal anestezi (diş hekimlerinin kullandığı gibi) uygulanarak iğne giriş yeri uyuşturulur. Böylece hasta işlemi hatırlamaz veya çok hafif bir baskı olarak hatırlar ama derin bir uykuya dalıp solunum cihazına bağlanmaz.

Tedavi Sonrası İyileşme Süreci ve Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Girişimsel radyoloji işlemlerinin cerrahiye göre en büyük farkı, iyileşme sürecinin kısalığıdır. Neşter kullanılmadığı, kaslar kesilmediği ve dikiş atılmadığı için vücudun toparlanması çok hızlı olur. İşlem genellikle 15 ila 45 dakika arasında sürer.

İşlem bittikten sonra hasta sedyeyle takip odasına alınır. Giriş yerine küçük bir pansuman yapılır ve kanama riskini önlemek için üzerine kum torbası konulur. Yaklaşık 4 saatlik bir gözlem süresinden sonra, hasta kendini iyi hissediyorsa, yürümesinde veya tansiyonunda bir sorun yoksa aynı gün taburcu edilir.

Eve döndükten sonraki süreç de oldukça rahattır. İlk gün istirahat önerilir ancak ertesi gün hasta genellikle günlük basit aktivitelerine dönebilir. İşlem bölgesinde iğne girişine bağlı hafif bir sızı olabilir, bu da buz uygulaması ve basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınır.

Özellikle epidural steroid enjeksiyonlarında, kortizonun etkisi hemen başlamayabilir. İlk günlerde ilacın hacmine bağlı bir dolgunluk hissi veya ağrıda geçici bir artış olabilir. Asıl iyileşme etkisi genellikle 3. günden sonra başlar ve haftalar içinde maksimum düzeye ulaşır.

Radyofrekans işlemlerinde ise sinirin ısıtılmasına bağlı olarak 1-2 hafta süren, güneş yanığına benzer bir his veya geçici bir ağrı artışı yaşanabilir. Bu beklenen bir durumdur ve kalıcı iyileşme öncesi geçici bir süreçtir.

İşlem sonrası dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• İlk 24 saat yatak istirahati
• Bol sıvı tüketimi
• Ağır kaldırmaktan kaçınma
• Ani boyun hareketleri yapmama
• Enfeksiyon belirtilerini takip etme
• Önerilen egzersizlere başlama zamanına uyma

Prof. Dr. Özgür KILIÇKESMEZ

Prof. Dr. Özgür Kılıçkesmez, minimal invaziv damar içi tedavilere odaklanan, Türkiye’nin önde gelen girişimsel radyoloji ve nöroradyoloji uzmanlarından biridir. Anevrizma ve inme tedavileri, embolizasyon işlemleri, tiroid ve paratiroid hastalıklarının ameliyatsız tedavileri, girişimsel onkoloji ve periferik damar girişimleri başlıca uzmanlık alanları arasındadır. Halen İstanbul Memorial Göztepe Hastanesi Girişimsel Radyoloji ve Nöroradyoloji Bölümü Sorumlusu olarak görev yapmaktadır.

1997 yılında İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nden mezun olan Prof. Dr. Kılıçkesmez, 2012–2013 yıllarında Londra Guy’s & St Thomas’ ve King’s College Hospital’da “Clinical Fellow” olarak girişimsel radyoloji ve onkoloji alanında ileri eğitim almıştır. 2020 yılında profesör unvanını almış, aynı yıl SBÜ Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Girişimsel Radyoloji Kurucu Hekimi olmuştur. Ayrıca EBIR (European Board of Interventional Radiology) sertifikasına sahiptir.

Prof. Dr. Kılıçkesmez’in 94 uluslararası, 40 ulusal makalesi ve 2500’ün üzerinde atıfı bulunmaktadır. American Journal of Roentgenology (AJR) ve Diagnostic & Interventional Radiology gibi prestijli dergilerde hakemlik yapmaktadır. Klinik ve akademik deneyimiyle inme tedavisi, beyin anevrizması, embolizasyon, tümör ablasyonu ve tiroid/paratiroid hastalıklarının minimal invaziv tedavileri konularında ulusal ve uluslararası alanda referans gösterilen bir isimdir.