Karaciğer Kisti Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Karaciğer kisti, karaciğer dokusu içerisine yerleşmiş, etrafı ince bir zarla çevrili ve içi genellikle berrak sıvı ile dolu iyi huylu keseciklerdir. Tıbbi olarak çoğu zaman doğuştan gelen ve “basit kist” olarak adlandırılan bu oluşumlar, kanserleşme riski taşımazlar ve karaciğerin fonksiyonlarını bozmazlar. Ancak bazı kistik yapılar kist hidatik örneğinde olduğu gibi parazit enfeksiyonları sonucu sonradan gelişebilir veya genetik kökenli polikistik hastalıkların bir parçası olabilir. Genellikle rutin kontrollerde tesadüfen fark edilen bu sıvı dolu baloncuklar, türüne ve boyutuna göre sadece takip edilebileceği gibi, modern girişimsel radyoloji teknikleriyle ameliyatsız olarak da tedavi edilebilirler.

Karaciğer Kisti Belirtileri Nelerdir ve Vücutta Nasıl Hissedilir?

Karaciğer kistleri genellikle sinsi ilerleyen, sessiz misafirlerdir. Kist küçük olduğu sürece karaciğerin çalışmasını bozmaz ve herhangi bir ağrıya neden olmaz. Yetişkin insanların yaklaşık yüzde birinde bu kistlere rastlıyoruz ve çoğu zaman hasta, kisti olduğunu bilmeden sağlıklı bir ömür sürüyor. Ancak kist büyümeye başladığında, özellikle 5-10 santimetrelik boyutlara ulaştığında, karaciğerin dışına taşarak çevre dokulara baskı yapmaya başlar.

Bu baskı arttıkça vücudunuz size bazı sinyaller vermeye başlar. Hastalarımız genellikle karnın sağ üst tarafında, kaburgaların hemen altında tarif etmesi zor bir dolgunluk hissinden yakınırlar. Bu keskin bir ağrıdan ziyade, sanki orada bir “top” varmış gibi bir basınç hissidir. Kist mideye baskı yaparsa erken doyma, yemeklerden sonra şişkinlik veya açıklanamayan bir bulantı hissi oluşabilir.

Çok büyük boyutlara ulaşan kistlerde ise ağrı sağ omuza veya sırta vurabilir. Bu durum genellikle kistin diyafram kasını itmesiyle ilgilidir. Nadiren de olsa kist kendi içine kanayabilir veya enfekte olabilir; işte o zaman şiddetli, ani başlayan ağrılar ve ateş tablosu görülür. Eğer karnınızda elinize gelen bir sertlik veya geçmeyen bir dolgunluk varsa, bu kistin habercisi olabilir.

Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Sağ üst karın ağrısı
• Mide bulantısı
• Kusma
• Erken doyma hissi
• Hazımsızlık
• Karında şişkinlik
• Sağ omuza vuran ağrı
• Nefes darlığı

Karaciğer Kisti Tehlikeli midir ve Kanser Riski Taşır mı?

Tanı konulduğunda hastalarımızın bize sorduğu ilk ve en önemli soru şudur: “Bu kist kansere dönüşür mü?” Burada size çok net ve rahatlatıcı bir bilgi verebilirim: Basit karaciğer kistleri iyi huyludur ve kansere dönüşme riskleri yoktur. İçlerindeki sıvı berraktır, hücre yapıları düzgündür ve vücuda yayılma eğilimleri yoktur. Bu nedenle basit kist tanısı aldıysanız, kanser endişesi taşımanıza gerek yoktur.

Ancak tıpta her kist “basit kist” değildir. Çok nadir de olsa, safra yollarından köken alan ve “kistadenom” dediğimiz bazı kistik yapılar vardır. Bunlar basit kistlerden farklı olarak kalın duvarlara ve iç bölmelere sahiptir. İşte bu özel tür, zamanla şekil değiştirip kötü huylu bir yapıya dönüşme potansiyeli taşıyabilir. Bu yüzden radyolojik görüntülemeyi çok önemsiyoruz. Ultrason veya tomografide kistin duvar yapısı, içindeki sıvının yoğunluğu bize bu ayrımı yapmamızda yol gösterir.

Tehlike kavramı sadece kanserle ilişkili değildir. Kist hidatik dediğimiz parazit kistleri, kanser olmasalar bile vücut için ciddi risk oluşturabilirler. Bu kistler büyüyüp patlarsa, içlerindeki sıvı karın boşluğuna yayılır ve vücutta “anafilaksi” dediğimiz şiddetli, hayatı tehdit eden bir alerjik şoka neden olabilir. Ayrıca 10 santimetreyi geçen dev kistler, karaciğer dokusunu o kadar sıkıştırır ki karaciğerin safra akışını veya kan dolaşımını bozabilir. Dolayısıyla kistler genellikle iyi huyludur ancak “tehlikesizdir” deyip takibi bırakmamak gerekir.

Köpek Kisti Olarak Bilinen Kist Hidatik Nedir?

Halk arasında “köpek kisti” olarak bilinen Kist Hidatik, basit su kistlerinden tamamen farklı, canlı bir organizma tarafından oluşturulan ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. Etkeni Echinococcus granulosus adı verilen bir parazittir. Bu parazit genellikle köpeklerin bağırsaklarında yaşar ve dışkılarıyla yumurtalarını doğaya bırakır.

Bu yumurtalar gözle görülemeyecek kadar küçüktür. İyi yıkanmamış yeşillikler, kirli sular veya paraziti taşıyan köpeğin tüylerine temas ettikten sonra ellerin yıkanmaması yoluyla insana bulaşır. Ağız yoluyla alınan bu yumurtalar bağırsaklarda açılır, kana karışır ve gidip karaciğere yerleşir. Karaciğer, kendini korumak için bu parazitin etrafını bir duvarla örer ve parazit bu duvarın içinde, içi sıvı dolu bir kese şeklinde yaşamaya başlar.

Kist hidatik, basit kistler gibi durağan değildir; yılda ortalama 1 ila 5 milimetre arasında büyür. Canlı olduğu için de sürekli olarak çoğalma eğilimindedir. İçindeki sıvı basınçlıdır ve parazitin larvalarını içerir. Bu kistin en büyük riski, darbe sonucu veya kendiliğinden patlamasıdır. Patladığında içindeki binlerce larva karın içine yayılır ve her biri yeni bir kist oluşturabilir. Bu yüzden Kist Hidatik tanısı konduğunda, yaklaşımımız basit kistlere göre çok daha temkinli ve agresiftir.

Korunma yöntemleri şunlardır:

• Sebzeleri sirkeli suyla yıkamak
• Kaynağı bilinmeyen suları içmemek
• Köpekleri düzenli parazit ilaçlatmak
• Köpek temasından sonra el yıkamak
• Çiğ etle beslenmemek
• Kesimhane artıklarını köpeklere vermemek

Karaciğer Kisti Tanısı İçin Hangi Testler Yapılır?

Karaciğer kistlerinin tanısında en büyük yardımcımız görüntüleme yöntemleridir. Çoğu zaman basit bir ultrasonografi (USG) ile tanıyı koyabiliriz. Ultrason, ses dalgaları ile çalıştığı için radyasyon içermez ve bize kistin iç yapısı hakkında mükemmel bilgiler verir. Ekranda simsiyah, yuvarlak, sınırları kalemle çizilmiş gibi düzgün bir yapı görüyorsak, bunun basit bir kist olduğunu büyük oranda anlarız.

Ancak kistin yapısı karmaşıksa, içinde bölmeler, kireçlenmeler veya katı alanlar varsa, o zaman daha detaylı inceleme gerekir. Bu noktada Bilgisayarlı Tomografi (BT) veya Manyetik Rezonans (MR) devreye girer. Bu cihazlar bize kistin karaciğerdeki tam konumunu, damarlarla ilişkisini ve parazit kaynaklı olup olmadığını gösteren detaylı haritalar sunar.

Özellikle kist hidatik (köpek kisti) şüphemiz varsa, görüntülemeye ek olarak kan testleri de isteriz. Kanda ekinokok antikorlarına bakarak vücudun bu parazite karşı savaş açıp açmadığını kontrol ederiz. IHA veya ELISA dediğimiz bu testler, tanıyı doğrulamamızda bize yardımcı olur. Doğru tanı hayati önem taşır; çünkü basit bir kiste yapacağımız işlemle, parazit kistine yapacağımız işlem birbirinden tamamen farklıdır. Yanlış tanı, yanlış tedaviye götürür.

Karaciğer Kisti Tedavisi Hangi Durumlarda Gereklidir?

Her karaciğer kistini tedavi etmiyoruz. Polikliniğe gelen hastaların büyük bir kısmına “Sadece takip edeceğiz, müdahaleye gerek yok” diyerek evlerine gönderilir. Eğer kistiniz 5 santimetreden küçükse, size ağrı veya şişkinlik gibi bir rahatsızlık vermiyorsa ve basit kist yapısındaysa, ona dokunmak size faydadan çok zarar verebilir. Bu kistlerle barışık yaşamak en doğrusudur.

Peki, ne zaman müdahale ediyoruz? Burada “10 santimetre kuralı” dediğimiz bir yaklaşımımız var. Eğer kist 10 santimetreyi geçmişse, artık karaciğer içinde ciddi bir yer kaplıyor ve patlama riski taşıyor demektir; bu durumda tedavi düşünülür. Boyuttan daha önemli olan ise hastanın şikayetleridir. Kist 7-8 santimetre olsa bile, hastamızın yaşam kalitesini bozan şiddetli ağrıları, yemek yiyememe durumu veya organlara baskı bulguları varsa mutlaka tedavi ederiz.

Kist hidatik yani parazit kistlerinde ise durum farklıdır. Bunlar canlı ve büyüyen hastalıklar olduğu için, boyutuna bakmaksızın (çok küçük ve kireçlenmiş olanlar hariç) genellikle tedavi edilmeleri gerekir. Çünkü beklemek, parazitin daha da büyümesine ve yayılmasına fırsat vermek demektir. Malignite (kanser) şüphesi taşıyan kistlerde ise tedavi değil doğrudan cerrahi ile çıkarılma işlemi gerekir.

Tedavi gerektiren durumlar şunlardır:

• Kistin 10 cm’den büyük olması
• Şiddetli karın ağrısı yapması
• Mideye baskı ve kusma oluşturması
• Safra yollarına bası yapması
• Parazit kaynaklı olması
• Kistin enfekte olması
• Kistin içine kanaması
• Kanser şüphesi taşıması

Karaciğer Kisti Nasıl Geçer ve Ameliyatsız Çözüm Var mıdır?

Eskiden karaciğer kistleri için tek çözüm, hastanın karnının açıldığı büyük ameliyatlardı. Cerrahlar kisti kesip çıkarır veya tavanını açarak boşaltırlardı. Bu hasta için zorlu bir süreçti; uzun hastane yatışları, dikiş izleri ve ağrılı bir iyileşme dönemi demekti. Ancak teknolojinin ve tıbbın gelişmesiyle birlikte “Girişimsel Radyoloji” çağı başladı ve bu hastalıkların tedavisinde devrim yarattı.

Bugün artık “Karaciğer kisti nasıl geçer?” sorusunun cevabı büyük oranda ameliyatsız yöntemlerdir. Girişimsel radyoloji olarak bizler, neşter kullanmadan, vücutta büyük kesiler açmadan, sadece iğne deliklerinden girerek bu kistleri tedavi ediyoruz. Ultrason veya tomografi cihazlarını birer navigasyon gibi kullanarak, kistin yerini milimetrik hassasiyetle buluyor ve doğrudan sorunun kaynağına ulaşıyoruz.

Bu yöntemler “minimal invaziv” olarak adlandırılır. Yani dokulara en az zararı vererek en büyük etkiyi sağlamayı hedefleriz. Hastalarımız için bu; narkoz almamak, günlerce hastanede yatmamak ve işlemden hemen sonra ayağa kalkabilmek demektir. Hem basit kistlerde hem de parazit kistlerinde uyguladığımız bu iğne tedavileri, artık cerrahiye tercih edilen birinci basamak tedavi yöntemi, yani altın standart haline gelmiştir.

Basit Kistler İçin Uygulanan Alkol Skleroterapisi Nasıl Yapılır?

Basit bir su kistini tedavi etmek, sanıldığı gibi sadece içindeki suyu çekmekle bitmez. Hastalarımız bazen “Hocam iğneyle suyunu çekseniz olmaz mı?” diye sorarlar. Maalesef olmaz. Çünkü kistin duvarı canlı bir dokudur ve sürekli sıvı salgılayan hücrelerle döşelidir. Eğer sadece suyu boşaltırsak, o duvar yerinde durduğu için kist bir süre sonra, tipki suyu boşaltılan ama deliği kapatılmayan bir havuz gibi tekrar dolar. Buna “nüks” diyoruz ve sadece boşaltma işlemi yapıldığında nüks oranı neredeyse yüzde yüzdür.

Kalıcı tedavi için “Alkol Skleroterapisi” yöntemini uyguluyoruz. İşlem tamamen lokal anestezi altında, hasta uyanıkken yapılır. Ultrason eşliğinde incecik bir iğne veya kateter ile kistin içine gireriz. Önce kistin içindeki sıvıyı tamamen boşaltırız; bu sırada hasta karnındaki gerginliğin gittiğini ve rahatladığını hisseder. Ancak asıl tedavi şimdi başlar. Kistin tekrar sıvı üretmesini engellemek için, boşalan kist kavitesine %95 saflıkta steril, tıbbi alkol (etanol) enjekte ederiz.

Alkol, kist duvarındaki o sıvı üreten hücreleri kimyasal olarak yakar ve öldürür. Buna “ablasyon” işlemi denir. Alkolü içeride belirli bir süre (genellikle 10-20 dakika) bekletiriz ve sonra geri çekeriz. Bu işlem sırasında hasta hafif bir sıcaklık veya yanma hissedebilir ama bu geçicidir. Alkol sayesinde kist duvarları birbirine yapışır, kurur ve bir daha sıvı üretemez hale gelir. Bu yöntemle kisti sadece boşaltmış olmayız, biyolojik olarak kurutmuş ve yok etmiş oluruz.

Kist Hidatik Tedavisinde PAIR Yöntemi Nedir ve Güvenli midir?

Kist hidatik tedavisinde kullandığımız yöntemin tıbbi adı PAIR’dir. Bu İngilizce kelimelerin baş harflerinden oluşur: Puncture (Delme), Aspiration (Boşaltma), Injection (İlaç Verme), Re-aspiration (Geri Alma). Parazit kistleri canlı olduğu ve patlama riski taşıdığı için bu işlem çok yüksek güvenlik önlemleri altında yapılır.

Süreç şöyle işler:

Öncelikle hastamıza işlemden en az 2 hafta önce paraziti sersemletmek ve zayıflatmak için “Albendazol” isimli bir ilaç başlarız. Bu işlemin güvenliğini artırır. İşlem günü, ultrason eşliğinde kiste gireriz. İlk hamlemiz, kistin içindeki o yüksek basınçlı sıvıyı çekmektir. Basınç düştüğünde kistin patlama riski de ortadan kalkar.

Sıvıyı çektikten sonra, içeride kalmış olabilecek canlı parazit başlarını ve yavru kistleri öldürmek için kist boşluğuna “skolisidal” yani parazit öldürücü maddeler veririz. Genellikle bu iş için yoğun tuzlu su veya alkol kullanırız. Bu maddeyi içeride bekletiriz ki hiçbir canlı kalıntı kalmasın. Son aşamada ise verdiğimiz bu öldürücü sıvıyı geri çekeriz. Bu yöntem Gharbi Tip 1 ve Tip 2 dediğimiz aktif kistlerde çok üstün sonuçlar verir. Başarı oranı %90’ın üzerindedir ve hasta ertesi gün normal hayatına dönebilir.

PAIR yönteminin avantajları şunlardır:

• Genel anestezi gerektirmez
• Büyük ameliyat izi olmaz
• Hastanede yatış süresi kısadır
• İyileşme çok hızlıdır
• Maliyeti düşüktür
• Komplikasyon riski azdır

Polikistik Karaciğer Hastalığı Olanlar Nasıl Bir Yol İzlemelidir?

Polikistik karaciğer hastalığı, tek bir kistle mücadele etmekten çok daha farklı ve zorlu bir süreçtir. Bu genetik hastalıkta karaciğerde sayısız, bazen yüzlerce kist bulunur. Karaciğer adeta bir üzüm salkımına döner. Bu durumda tüm kistleri tek tek iğneyle kurutmak ne yazık ki mümkün değildir.

Bu hastalarımızda temel amacımız kistleri tamamen yok etmek değil hastanın şikayetlerini azaltmaktır. Eğer karaciğer çok büyümüşse ve baskın olan birkaç dev kist varsa, girişimsel radyoloji olarak bu “lider” kistleri hedef alırız. En büyük kistleri boşaltıp alkol ile yapıştırarak karaciğerin hacmini küçültmeye çalışırız. Buna “hacim küçültücü tedavi” denir. Bu sayede hastanın karnındaki şişkinlik azalır, nefes alması rahatlar ve yemek yiyebilir hale gelir.

Ancak polikistik hastalıkta kistler tekrar dolmaya veya yenileri büyümeye meyillidir. Bu yüzden tedavi beklentisini doğru yönetmek gerekir. Çok ileri vakalarda, eğer karaciğer fonksiyonları bozulmuşsa, karaciğer nakli tek kesin çözüm olabilir. Ancak çoğu hasta için, belli aralıklarla yapılan kist boşaltma işlemleri, konforlu bir yaşam sürmeleri için yeterli olmaktadır.

Tedavi Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır ve Nelere Dikkat Edilmelidir?

Girişimsel radyoloji yöntemlerinin en büyük avantajı, iyileşme sürecinin kısalığıdır. Açık ameliyat olan bir hasta haftalarca dikiş ağrısı çekerken, alkol tedavisi veya PAIR uygulanan hastalarımız işlemden hemen sonra rahatlamayı hissederler. Kistin yarattığı o basınç ve dolgunluk hissi, kist boşaltıldığı anda kaybolur.

İşlemden sonra hastamızı genellikle 1 gün hastanede misafir ederiz. Bunun sebebi, nadir de olsa gelişebilecek alerjik reaksiyonları veya enfeksiyon belirtilerini takip etmektir. Eğer kist çok büyükse, işlem yerine ince bir hortum (kateter) bırakabiliriz ve bu hortum genellikle 24 saat sonra çekilir. Hasta taburcu olduğunda yürüyerek evine gider, kendi yemeğini yiyebilir ve kişisel ihtiyaçlarını karşılayabilir.

Eve döndüğünüzde birkaç gün hafif bir ağrı veya batma hissi olabilir, bu çok normaldir ve basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınır. Ağır kaldırmaktan ve karın bölgesine darbe almaktan birkaç hafta kaçınmak dışında ciddi bir kısıtlama yoktur. Çoğu hastamız işlemden 2-3 gün sonra iş başı yapabilmektedir. Kist hidatik tedavisi gören hastalarımızın, parazitin tamamen öldüğünden emin olmak için ilaç tedavisine (Albendazol) işlemden sonra bir süre daha (genellikle 3-6 ay) devam etmeleri gerekir.

İyileşme sürecinde dikkat edilecekler şunlardır:

• Bol sıvı tüketmek
• Reçetelenen antibiyotikleri kullanmak
• Parazit ilacını aksatmamak
• Ağır egzersizden kaçınmak
• Kontrol randevularına gitmek
• İşlem yerini temiz tutmak

Karaciğer Kisti Tekrar Eder mi?

Hastalarımızın zihnini en çok kurcalayan sorulardan biri de “Ya tekrar çıkarsa?” endişesidir. Dürüst olmak gerekirse, tıpta hiçbir tedaviye %100 garanti verilemez. Ancak doğru teknik uygulandığında, karaciğer kistlerinde nüks yani tekrarlama oranı oldukça düşüktür.

Basit kistlerde uyguladığımız alkol ablasyonu, kist duvarını pişirip yapıştırdığı için, o kistin tekrar sıvı toplama ihtimali %5’in altındadır. Yani tedavi edilen kist genellikle tekrarlamaz. Ancak karaciğerin başka bir yerinde, yıllar içinde yepyeni bir kist oluşma ihtimali her zaman vardır; bu nüks değil yeni bir hastalıktır.

Kist hidatik tedavisinde de başarı oranlarımız çok yüksektir. Ancak parazit kistleri biraz daha inatçıdır. Eğer kistin içinde “kız kist” dediğimiz odacıklar tam temizlenmezse veya ilaç tedavisi düzgün uygulanmazsa tekrarlama riski olabilir. Bu yüzden işlem bittikten sonra hastayla bağımızı koparmayız. 1. ay, 3. ay, 6. ay ve 1. yılda ultrason kontrolleri yaparız. Takiplerde kistin giderek küçüldüğünü, büzüştüğünü ve “solid” dediğimiz katı, zararsız bir dokuya dönüştüğünü görmek isteriz. Kistin kireçlenmesi ve küçülmesi, savaşın kazanıldığının en büyük kanıtıdır. Sonuç olarak modern tıp ve girişimsel radyoloji sayesinde karaciğer kistleri artık korkulu rüya olmaktan çıkmış, günübirlik işlemlerle tedavi edilebilen hastalıklara dönüşmüştür.

Prof. Dr. Özgür KILIÇKESMEZ

Prof. Dr. Özgür Kılıçkesmez, minimal invaziv damar içi tedavilere odaklanan, Türkiye’nin önde gelen girişimsel radyoloji ve nöroradyoloji uzmanlarından biridir. Anevrizma ve inme tedavileri, embolizasyon işlemleri, tiroid ve paratiroid hastalıklarının ameliyatsız tedavileri, girişimsel onkoloji ve periferik damar girişimleri başlıca uzmanlık alanları arasındadır. Halen İstanbul Memorial Göztepe Hastanesi Girişimsel Radyoloji ve Nöroradyoloji Bölümü Sorumlusu olarak görev yapmaktadır.

1997 yılında İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nden mezun olan Prof. Dr. Kılıçkesmez, 2012–2013 yıllarında Londra Guy’s & St Thomas’ ve King’s College Hospital’da “Clinical Fellow” olarak girişimsel radyoloji ve onkoloji alanında ileri eğitim almıştır. 2020 yılında profesör unvanını almış, aynı yıl SBÜ Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Girişimsel Radyoloji Kurucu Hekimi olmuştur. Ayrıca EBIR (European Board of Interventional Radiology) sertifikasına sahiptir.

Prof. Dr. Kılıçkesmez’in 94 uluslararası, 40 ulusal makalesi ve 2500’ün üzerinde atıfı bulunmaktadır. American Journal of Roentgenology (AJR) ve Diagnostic & Interventional Radiology gibi prestijli dergilerde hakemlik yapmaktadır. Klinik ve akademik deneyimiyle inme tedavisi, beyin anevrizması, embolizasyon, tümör ablasyonu ve tiroid/paratiroid hastalıklarının minimal invaziv tedavileri konularında ulusal ve uluslararası alanda referans gösterilen bir isimdir.