Fosfor is een essentieel mineraal dat in ons lichaam cellulaire energie produceert en de botstructuur vormt. Een verhoogd fosforgehalte in bloedtests (hyperfosfatemie) wijst erop dat de nieren hun filterfunctie verliezen, waardoor het mineraal zich in het bloed ophoopt en het risico op vaatverkalking toeneemt; een verlaagd fosforgehalte (hypofosfatemie) betekent daarentegen dat spieren en botten op cellulair niveau verzwakken doordat zij door ondervoeding of opnameproblemen zonder energie komen te zitten. Voor een gezonde werking van de stofwisseling, zenuwgeleiding en het skeletstelsel moet dit mineraalevenwicht in het bloed op millimetrisch niveau worden gehandhaafd. Het buiten de normale referentiewaarden treden van deze waarden is een kritieke gezondheidsindicator die rechtstreeks cellulaire veroudering en verslechteringen in orgaanfuncties uitlokt.
Welke Basisfuncties Vervult Fosfor in Ons Lichaam?
Ongeveer vijfentachtig procent van de fosfor in het lichaam van een gezonde volwassene wordt samen met het mineraal calcium in kristallijne vorm opgeslagen in de structuur van de botten en tanden.
De belangrijkste factor die ervoor zorgt dat het skeletstelsel als een steiger stevig en hard is, is deze perfecte combinatie van calcium en fosfor. Het resterende deel van vijftien procent bevindt zich als een onzichtbare systeembeheerder in intracellulaire vloeistoffen, in de structuur van de vetlagen waaruit celmembranen bestaan en in het skelet van de DNA- en RNA-moleculen die onze volledige genetische code dragen.
Fosfor is absoluut noodzakelijk voor het voortbestaan van leven en vitaliteit op cellulair niveau. De triljoenen cellen in ons lichaam hebben voortdurend energie nodig om de hun toegewezen taken uit te voeren. Deze energiemunteenheid van het menselijk lichaam op cellulair niveau is adenosinetrifosfaat, kortweg het ATP-molecuul. De productie van ATP en het beschikbaar stellen van deze energie hangen rechtstreeks af van de aanwezigheid van fosfor. Dit molecuul, dat als het ware werkt als de oplaadbare batterijen van het lichaam, kan zonder fosfor niet functioneren.
Daarnaast vinden ook de regelmatige overdracht van elektrische signalen tussen miljarden zenuwcellen in het zenuwstelsel, het herstel van spierweefsels die door dagelijkse activiteiten vermoeid raken en het proces waarbij de nieren schadelijke metabolische afvalstoffen uit het bloed filteren en uitscheiden, plaats met behulp van fosfor. Ook voor het biologisch actief worden en het kunnen uitvoeren van hun eigen functies van andere voedingsstoffen die van cruciaal belang zijn voor ons lichaam, zoals vitamine D, calcium, magnesium en zink, is op de achtergrond de balancerende kracht van fosfor nodig.
Wat Moet het Ideale Fosforgehalte bij een Gezond Individu Zijn en Hoe Blijft het in Evenwicht?
Voor een volwassen individu, met andere woorden personen van negentien jaar en ouder, is het doorgaans voldoende om in het dagelijkse voedingspatroon gemiddeld zevenhonderd milligram fosfor binnen te krijgen om aan de dagelijkse behoeften van het lichaam te voldoen. In een gezonde stofwisseling wordt geprobeerd de fosforconcentratie die in bloedonderzoek wordt gemeten binnen een vrij smalle en uiterst gevoelige marge van 2.8 tot 4.5 mg/dL te houden. Om deze nauwe marge te beschermen, heeft het lichaam in zichzelf een perfect werkend thermostaatsysteem opgezet.
Het handhaven van dit gevoelige evenwicht hangt af van een sterke communicatie tussen de darmen, botten en nieren. Fosfor uit de voedingsmiddelen die we eten wordt via de darmen opgenomen en komt in het bloed terecht; het overschot wordt als reserveopslag in de botten vastgehouden of via de nieren gefilterd en met de urine uitgescheiden. De harmonieuze werking tussen deze drie centra wordt beheerd door een dynamisch hormonaal netwerk.
Het parathyroïdhormoon dat wordt uitgescheiden door de kleine bijschildklieren in de halsregio, enkele speciale groeifactoren die door botcellen worden uitgescheiden en vitamine D die in de nieren actief wordt, staan voortdurend met elkaar in verbinding om de hoeveelheid fosfor die in het bloed circuleert millimetrisch af te stellen. Dankzij dit perfecte communicatienetwerk wordt overtollige fosfor die gedurende de dag wordt ingenomen snel via de nieren uitgescheiden, terwijl bij een tekort onmiddellijk fosfor uit de voorraden in de botten naar het bloed wordt gehaald, zodat wordt gewaarborgd dat het systeem zonder onderbreking blijft werken.
Waardoor Ontstaat een Fosfortekort (Hypofosfatemie) en Welke Symptomen Geeft Het?
De situatie waarbij het in bloedtests gemeten anorganische fosforgehalte onder de grens van 2.8 mg/dL daalt, wordt in klinische termen hypofosfatemie genoemd. Het onvoldoende aanwezig zijn van fosfor in het bloed houdt doorgaans rechtstreeks verband met de dagelijkse leefgewoonten van personen en met sommige chronische gezondheidsproblemen die zij hebben. Vooral het niet voldoende binnenkrijgen van het mineraal via voeding of het niet kunnen vasthouden van het ingenomen mineraal in het lichaam behoort tot de meest voorkomende problemen.
De belangrijkste factoren die de ontwikkeling van hypofosfatemie in de hand werken zijn:
- Onvoldoende voeding
- Onevenwichtige voeding
- Chronisch alcoholgebruik
- Hyperthyreoïdie
- Gebruik van antacida
- Gebruik van maagbeschermers
Het dalen van het fosforgehalte in het bloed betekent dat de ATP-voorraden, de energieproducerende batterij van het lichaam, snel leeglopen. Een lichaam waarvan de energie opraakt, begint vanzelfsprekend een grote crisis te ervaren. Doordat er geen voldoende combinatie van calcium en fosfor kan worden gevormd, begint het botweefsel geleidelijk zachter te worden en zijn stevigheid te verliezen. Na verloop van tijd kan deze verzachting botverkrommingen en houdingsstoornissen veroorzaken. In onbehandelde ernstige gevallen kunnen zelfs de ademhalings- en hartspieren door deze energieloosheid ernstig verzwakken.
Veelvoorkomende symptomen die kunnen worden gezien bij mensen met een fosfortekort zijn de volgende:
- Vermoeidheid
- Zwakte
- Gewrichtsstijfheid
- Botpijn
- Spierzwakte
- Skeletdeformiteiten
- Ademhalingsfalen
- Hartfalen
- Neurologische aanvallen
- Coma
Waardoor Ontstaat een Verhoogd Fosforgehalte (Hyperfosfatemie) en Door Welke Ziekten Wordt Het Veroorzaakt?
De situatie waarbij de hoeveelheid fosfor in het bloed de bovengrens van 4.5 mg/dL overschrijdt en zich ophoopt, wordt gedefinieerd als hyperfosfatemie en is absoluut een beeld dat nauwlettend moet worden gevolgd. De bekendste en meest voorkomende verantwoordelijke voor deze situatie is dat de nieren hun filtervermogen beginnen te verliezen. Wanneer de nieren hun taak niet volledig kunnen uitvoeren, kan overtollige fosfor die het lichaam binnenkomt niet uit het bloed worden verwijderd en met de urine worden uitgescheiden en blijft het noodgedwongen in de bloedvaten circuleren.
De belangrijkste gezondheidsproblemen en situaties die tot een verhoogd fosforgehalte leiden zijn:
- Chronisch nierfalen
- Overmatige consumptie van vitamine D
- Calciumtekort
- Magnesiumtekort
- Diabetische ketoacidose
- Hypoparathyreoïdie
- Leverziekten
- Tumorlysissyndroom
Onbewust en in zeer hoge doses van buitenaf ingenomen vitamine D-supplementen kunnen de hoeveelheid fosfor die vanuit de darmen in het bloed terechtkomt abnormaal verhogen en de bloedwaarden tot gevaarlijke niveaus brengen. Tijdens kankerbehandelingen ontstaat er door het effect van chemotherapiegeneesmiddelen een ernstige stijging doordat kankercellen zeer snel worden afgebroken en de grote hoeveelheid fosfor in de cellen plotseling in het bloed terechtkomt.
Welke Vernietigende Effecten Heeft een Verhoogd Fosforgehalte op Botten en Spieren?
Fosfor dat in veel grotere hoeveelheden dan normaal in het bloed circuleert, blijft door zijn structuur niet graag alleen in vrije vorm. Tijdens de bloedstroom hecht het zich stevig aan vrije calciumelementen die het tegenkomt en verandert het in calciumfosfaatzouten. Als gevolg van het feit dat fosfor calcium als het ware aan zichzelf bindt, begint de hoeveelheid vrij calcium in het bloed die cellen kunnen gebruiken plotseling en snel te dalen.
Deze calciumdaling verstoort de elektrische geleidingsinstellingen van het spier- en zenuwstelsel volledig. Bij patiënten kunnen ernstige spierspasmen, pijnlijke en onwillekeurige samentrekkingen, tintelingen in de vingertoppen en tenen en levensbedreigende hartritmestoornissen ontstaan. Vooral bij mensen met een chronische nieraandoening krijgt de situatie een heel andere dimensie. Wanneer het calciumgehalte in het bloed voortdurend laag blijft, gaan de bijschildklieren in onze hals in alarmtoestand om deze situatie te corrigeren.
Om aan de calciumbehoefte van het bloed te voldoen, beginnen de bijschildklieren overmatige hoeveelheden hormoon te produceren. Dit intensief uitgescheiden hormoon begint als het ware de eigen botten van het lichaam te doen smelten om dringend calcium aan het bloed te kunnen leveren. Naarmate calcium uit de botten wordt losgemaakt en in het bloed terechtkomt, worden de botten van binnen als het ware uitgehold en verzwakt het skeletstelsel. Naarmate dit afbraakproces voortduurt, ontstaan ernstige beelden die de levenskwaliteit van patiënten aanzienlijk verlagen.
Complicaties die ontstaan door botontkalking en mineralenstoornissen zijn:
- Botpijn
- Botdeformiteiten
- Pathologische fracturen
- Renale osteodystrofie
- Lengteverlies
- Gewrichtsverkalkingen
Hoe Veroorzaakt een Verhoogd Fosforgehalte Vaatverkalking?
Het misschien wel meest sluipend voortschrijdende en levensbedreigende gevolg van een verhoogd fosforgehalte is de schade die het aan de bloedvaten veroorzaakt. De zouten die ontstaan doordat fosfor en calcium in het bloed samenkomen, beginnen zich af te zetten op de binnenwanden van de bloedvaten, net als harde kalkstenen die zich na verloop van tijd in de waterleidingen in onze huizen ophopen en de leidingen verstoppen.
In de medische wereld wordt deze situatie vasculaire calcificatie, oftewel vaatverkalking, genoemd.
Slagaders, die onder normale omstandigheden een elastische structuur moeten hebben, verliezen door deze kalklaag hun elasticiteit, verharden en krijgen een buisachtig star uiterlijk. Dit proces, dat aderverkalking wordt genoemd, bemoeilijkt de bloedstroom. Bovendien blijft deze verkalking niet alleen beperkt tot de bloedvaten; zij kan zich ook vestigen op de hartkleppen die in het hart als een deur openen en sluiten, waardoor de functie van het hart om bloed met voldoende kracht te pompen wordt verstoord.
Vooral wanneer deze verkalking optreedt in de kransslagaders die het hart voeden, neemt het risico op beroerte, verlamming en hartaanval in vergelijking met gezonde personen zeer ernstig toe. Soms bereikt de verkalking zulke gevorderde afmetingen dat de zeer dunne haarvaten die de huid voeden volledig verstopt raken. In dat geval ontstaan op de huid, doordat er geen bloed naar de weefsels gaat, zeer pijnlijke, zwartgekleurde en zeer diepe wonden die maanden nodig hebben om te genezen. Voor het beschermen van de vaat- en hartgezondheid is het absoluut noodzakelijk dat overtollige fosfor die zich in het bloed ophoopt onder controle wordt gebracht.
Hoe Worden Vergrote Bijschildklieren Door een Verhoogd Fosforgehalte Zonder Operatie Behandeld?
Bij patiënten die dialysebehandeling ondergaan of chronisch nierfalen hebben, raken de bijschildklieren door de calcium- en fosforonevenwichtigheid vermoeid door voortdurend hormoon te produceren en beginnen ze na verloop van tijd ongecontroleerd te groeien.
Traditioneel bestaat de behandeling van deze situatie uit het chirurgisch verwijderen van de vergrote klieren via een operatie in de halsregio. Voor patiënten met nierproblemen, verkalkte bloedvaten en een zwakke algemene gezondheidstoestand kan het krijgen van algemene anesthesie (narcose) en op de operatietafel liggen echter zeer hoge risico’s met zich meebrengen.
Precies op dit punt komen de operatieloze behandelopties naar voren die worden toegepast door specialisten in interventionele radiologie, een innovatieve tak van de moderne geneeskunde. Terwijl interventieradiologen de halsregio met hoogresolutie-echografieapparaten op het scherm volgen, kunnen zij dit probleem oplossen zonder enige chirurgische incisie of hechting, door alleen dat gebied te verdoven (lokale anesthesie). Om in te grijpen bij vergrote bijschildklieren worden tegenwoordig vaak methoden gebruikt die thermische ablatie worden genoemd.
Bij deze methoden, radiofrequente ablatie of microgolfablatie genoemd, wordt met een uiterst dunne en speciaal vervaardigde naald rechtstreeks via de huid het exacte midden van de vergrote bijschildklier binnengedrongen. De punt van deze naald creëert met behulp van radiofrequente golven of microgolfenergie gecontroleerde warmte in het weefsel. Door de temperatuur geleidelijk te verhogen, worden de overactieve cellen van de bijschildklier als het ware uitgedroogd en worden hun functies veilig beëindigd.
De halsregio is een gebied waar zeer gevoelige zenuwen lopen die de stembanden aansturen. Om te voorkomen dat deze zenuwen beschadigd raken tijdens het toepassen van warmte-energie, wordt een zeer speciale en slimme beschermingsmethode toegepast die hydrodissectie wordt genoemd. Direct vóór de ingreep wordt er vloeistof tussen de klier en de zenuw geïnjecteerd, waardoor daar een soort waterkussen wordt geplaatst. Deze vloeistofbarrière voorkomt volledig dat de warmte zich naar de omgeving verspreidt en beschermt de stembanden voor honderd procent. Bij kleinere vergrotingen kan de klier ook worden verkleind door opnieuw met een naald de klier binnen te gaan en zuivere alcohol te injecteren. Patiënten keren dezelfde dag lopend naar huis terug en het herstelproces wordt gevolgd met bloedtests op bepaalde intervallen.
Hoe Worden Door een Verhoogd Fosforgehalte Verkalkte Beenvaten Zonder Operatie Geopend?
Wanneer vaatverkalking die door een hoog fosforgehalte in het bloed wordt uitgelokt zich in de slagaders van de benen vestigt, wordt de dagelijkse loopafstand van patiënten aanzienlijk korter. Omdat er onvoldoende bloed dat de benodigde zuurstof naar de beenspieren vervoert kan gaan, ervaren patiënten bij een beetje lopen zeer hevige krampachtige pijnen in hun benen, waardoor zij de behoefte voelen om te stoppen en te rusten. Als dit niet wordt behandeld, blijven deze pijnen zelfs ’s nachts in bed aanhouden en kunnen zij in het ergste geval veranderen in wonden aan de tenen die onmogelijk genezen en in gangreen.
Vroeger werden bypassoperaties toegepast waarbij het been als bij een openhartoperatie werd opengesneden om zulke verkalkte harde vaten te openen. In angiografiekamers van de interventionele radiologie kunnen deze versteende vaten tegenwoordig echter zonder operatie worden geopend, alleen met lokale anesthesie en via een naaldgaatje. De modernste methode die het vaakst wordt toegepast voor verkalkte vaten is het scheren van de ader, medisch aangeduid als atherectomie.
Bij deze ingreep wordt via het bloedvat in de liesstreek met een zeer dunne katheter met een speciaal ontworpen punt naar het verstopte of vernauwde gebied gegaan. Wanneer deze slimme katheter in contact komt met de harde kalklagen die aan de vaatwand vastzitten, begint hij als het ware te werken als een microscopisch scheerapparaat. Hij schraapt de kalklagen millimeter voor millimeter van de vaatwand en reinigt ze. Het belangrijkste kenmerk is dat de kalkdeeltjes die hij wegschraapt, in een speciale opvangkamer in zichzelf worden verzameld om te voorkomen dat zij in de bloedstroom terechtkomen en andere vaten verstoppen.
Terwijl bij ballonverwijdingsprocedures de kalk alleen tegen de vaatwand wordt gedrukt, wordt bij de scheerprocedure de kalk die het vat verstopt volledig uit het lichaam verwijderd. Zo is het doorgaans ook niet nodig om een blijvend metalen onderdeel (stent) in het vat achter te laten. Na het reinigingsproces wordt de ingreep voltooid door nog een laatste verwijding uit te voeren met speciale medicijnhoudende ballonnen, zodat de binnenkant van het vat glad blijft. Dankzij deze methode, waarvoor geen hechting nodig is, kunnen patiënten meestal naar huis terugkeren nadat zij slechts enkele uren onder toezicht zijn gehouden.
Wat Wordt Er Gedaan Wanneer Dialysefistels Die Door een Verhoogd Fosforgehalte Zijn Aangetast Verstopt Raken?
Het proces waarbij het bloed van patiënten bij wie de nieren niet werken met behulp van machines wordt gereinigd, wordt hemodialyse genoemd. Om de patiënt op het dialyseapparaat te kunnen aansluiten, wordt in zijn arm via een kleine chirurgische ingreep een speciale vaattoegang gecreëerd waarbij een slagader en een ader met elkaar worden verbonden; dit wordt een dialysefistel genoemd.
Deze fistels zijn voor dialysepatiënten als het ware de levensaders waaraan zij zich vasthouden. Toch irriteren de hoge fosforwaarde in het bloed en de schadelijke stoffen die niet via de nieren kunnen worden uitgescheiden na verloop van tijd het binnenoppervlak van deze speciale vaten, verkalken ze en veroorzaken ze vernauwing.
Wanneer het vat vernauwt, vertraagt de bloedstroom en dit kan leiden tot stolling van het bloed, wat uiteindelijk kan resulteren in een volledige afsluiting van de fistel. Een niet-functionerende fistel betekent dat de patiënt niet kan dialyseren, waardoor deze situatie een medisch alarm is dat onmiddellijke interventie vereist. Om verstopte of vernauwde fistels zonder operatie te redden, bieden klinieken voor interventionele radiologie snelle en effectieve oplossingen. In de eerste fase wordt met behulp van echografie- en angiografieapparaten een kaart van de fistel gemaakt met een medicijn dat in het vat wordt toegediend en wordt de exacte plaats van de vernauwing vastgesteld.
Als er een vernauwing in de fistel is, wordt met behulp van geleidedraden zo dun als een haar een klein ballonnetje in dat gebied geplaatst. De ballon wordt in het vernauwde gebied opgeblazen, waardoor de samentrekking in de vaatwand wordt geopend en het bloed weer gemakkelijk kan stromen. Deze procedure wordt fistuloplastiek genoemd. Soms kunnen fistels die chirurgen pas hebben aangelegd maar die niet gebruikt kunnen worden omdat zij zich onvoldoende hebben ontwikkeld, ook met deze ballon worden verwijd en geschikt worden gemaakt voor dialyse.
Als de fistel volledig verstopt is door een stolsel, worden zonder dat er opnieuw een operatie nodig is speciale stolseloplossende geneesmiddelen rechtstreeks in het stolsel toegediend. Als alternatief wordt het stolsel met mechanische instrumenten die op een klein vacuümapparaat lijken, afgebroken en uit het vat gezogen. Dankzij deze interventies die binnen enkele minuten worden uitgevoerd, wordt een fistel waarvan werd gedacht dat deze het einde van zijn levensduur had bereikt opnieuw tot leven gebracht, waardoor wordt gewaarborgd dat de patiënt zijn dialysebehandeling ononderbroken kan voortzetten.
Welke Methoden Worden Gebruikt Als Er Bij Dialysepatiënten met een Verstoorde Fosforbalans Geen Vaattoegang Kan Worden Geopend?
In sommige gevallen kunnen de armvaten van patiënten structureel zeer dun, kwetsbaar of door eerdere ingrepen zeer beschadigd zijn. In zo’n situatie is het niet mogelijk om in de arm een dialysefistel te creëren. Soms moet de patiënt ook dringend dialyseren en is er geen tijd van weken om te wachten tot een nieuw aan te leggen fistel rijpt en bruikbaar wordt. In dit soort situaties worden permanente dialysekatheters geplaatst in de grote hoofdaders in de hals- of borstregio om het bloed naar het dialyseapparaat te kunnen vervoeren.
Deze plaatsingsprocedure wordt in angiografiekameromstandigheden, in een volledig steriele omgeving, met grote nauwkeurigheid uitgevoerd onder begeleiding van fluoroscopie- en echografieapparaten. Dankzij de beeldvormingsapparaten ziet de arts het vat duidelijk op het scherm en gaat hij in één beweging het vat binnen zonder enig omliggend weefsel te beschadigen. Het uiteinde van de katheter dat buiten blijft, wordt niet rechtstreeks uit het punt gehaald waar hij het vat binnengaat. Om het infectierisico tot bijna nul te verminderen, wordt onder de huid een kleine tunnel gemaakt en wordt de katheter vanaf onder het sleutelbeen naar de borstregio geleid.
In het lichaam van deze permanente getunnelde katheters bevindt zich een speciaal ontworpen, viltenachtig klein structuurdeel. Dit vilt integreert binnen korte tijd met het onderhuidse weefsel en vormt daar een biologische afsluiting. Dankzij deze natuurlijke barrière wordt voorkomen dat microben van buitenaf het vat bereiken. Nadat de katheter is geplaatst, wordt met een beeldvormingsmethode bevestigd dat het uiteinde richting de ingang van het hart precies op de juiste plaats ligt. De katheter, waarvan de binnenkant met bloedverdunner wordt gevuld, is vanaf dat moment veilig klaar voor gebruik bij dialyseprocedures.
Vaka Örnekleri